هر آنچه که باید در مورد بذر کدو بدانید:

کاشت بذر کدو  در فضای باز در خاک هایی با زهکشی مناسب و حاصلخیز صورت می گیرد. انواع بذر کدو از نظر تیپ میوه به 5 دسته بذر کدو خورشتی، بذر کدو حلوایی، بذر کدو قلیانی (تزئینی)، بذر کدو آجیلی (تخمه کدو) و بذر کدو تنبل تقسیم بندی می شود. کدوهای خورشتی از نظر رنگ پوست میوه به دو دسته پوست روشن و پوست تیره تقسیم می شوند.

روش کاشت بذر کدو سبز

عموما کاشت بذر کدو سبز به طور مستقیم در خاک می باشد. البته در مواقعی مانند تاریخ کاشت دیر هنگام می توان کدو را به صورت نشا کشت نمود. در برخی مناطق به دلیل مقاومت بالای گیاه کدو در برابر قارچ های خاکزی از پیوند کدو و خیار و یا کدو و هندوانه استفاده می کنند.

بهترین بذر کدو سبز

تعیین بهترین بذر کدو سبز خورشتی بر اساس خصوصیات رقم، منطقه کاشت و فصل کاشت صورت می گیرد. ارقامی که دارای رنگ بازارپسند، بافت میوه سفت و شکل میوه سیلندری باشند بهترین رقم کدو محسوب می شوند.

بذر کدو خورشتی زودرس

زودرسی برای بذر کدو خورشتی فاکتور بسیار مهمی تلقی می شود. ارقامی که از سرعت رشد بالایی برخوردار می باشند، عموما دارای میوه زودرس هستند. از ارقام زودرس کدو می توان به بذر آکو پلاریس اشاره نماییم.

بهترین بذر کدو خورشتی

از بهترین بذر کدو خورشتی می توان به بذر کدو تک گل سمینیس، بذر کدو اسما، بذر کدو ازرا نیکرسون و بذر کدو کولیندا الیت اشاره نماییم. البته ارقامی مانند بذر کدو تلما، بذر کدو یسرا، بذر کدو فدک و بذر کدو ماهور نیز از سطح زیر کشت خوبی برخوردار بوده اند.

بهترین بذر کدو حلوایی

از بهترین بذر کدو حلوایی می توان به بذر کدو حلوایی آکاریوس کانیون (اطلس ساکاتا)، بذر کدو حلوایی پلنت کانیون (پلوتو ساکاتا) و بذر کدو حلوایی زر بذر نام ببریم.

بذر کدو آجیلی

بذر کدو آجیلی گونه ای از کدو بوده که با نام بذر کدو پوست کاغذی در بازار شناخته می شود. هدف از کاشت این بذر بیشتر برای تهیه تخمه کدو آجیلی می باشد.

بذر کدو آجیلی هیبرید

کدو آجیلی هیبرید نسبت به بذور استاندارد از عملکرد و مقاومت بهتری به بیماری ها برخوردار می باشد. از بهترین بذر کدو آجیلی می توان به بذر کدو آجیلی باراک و  بذر کدو آجیلی لیندا اشاره نماییم.

پربارترین بذر کدو خورشتی

از پربارترین بذر کدو خورشتی می توان به بذر کدو نیکو، بذر کدو هولار، بذر کدو اپتیما و بذر کدو پیرامید اشاره نماییم.

شناخت و اهمیت کشت کدو در کشاورزی ایران

گیاه کدو از جمله صیفی جات تابستانه محبوب و پربازده در مناطق گرم و نیمه‌گرم ایران است. این گیاه به خانواده‌ی Cucurbitaceae تعلق دارد و شامل گونه‌های متفاوتی مانند ‌کدو خورشتی، ‌کدو حلوایی، ‌کدو آجیلی یا بذر تخمه کدو و ‌کدو تنبل، کدو قلیانی و کدو انجیری می باشد.

در کشت فضای باز، بزر کدوهای هیبرید اصلاح‌شده به‌دلیل مقاومت بالا در برابر تنش‌ها، یکنواختی میوه، زودرس بودن و عملکرد بالا، جایگزین بذرهای قدیمی‌تر شده‌اند.

شرایط اقلیمی و نیازهای رشد کدو

کدو گیاهی گرماپسند است و رشد ایده‌آل آن در دمای ۲۵ تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد اتفاق می‌افتد. دماهای زیر ۱۲ درجه موجب کاهش جوانه‌زنی و توقف رشد گیاه می‌گردند. خاک‌های سبک، حاصل‌خیز، با زهکشی مناسب و غنی از مواد آلی بهترین بستر برای این گیاه هستند.

pH مناسب خاک بین ۶ تا ۶.۸ است و در خاک‌های آهکی با افزودن گوگرد یا کمپوست می‌توان راندمان جذب عناصر غذایی را بهبود بخشید.

کدو نسبت به شوری حساس است، بنابراین استفاده از آب با EC زیر ۲.۵ مناسب‌تر است. سیستم‌های آبیاری قطره‌ای همراه با کودآبیاری هوشمند نقش مهمی در افزایش کارایی آب و مواد غذایی دارند.

مناطق کاشت کدو در ایران

بهترین مناطق کشت کدو شامل استان‌های خوزستان، فارس، بوشهر، کرمان، هرمزگان، تهران، گلستان و اصفهان است، ولی در مناطق خنک‌تر نیز می‌توان با تاریخ کاشت مناسب نیز می توان آن را کاشت نمود.

 

روش کاشت کدو

در شرایط ایران، کاشت مستقیم  تخم کدو سبز در زمین اصلی (بدون نشاکاری) رایج است. بهترین زمان کشت کدو در مناطق گرم جنوب از اواخر زمستان تا اوایل بهار و در مناطق سردتر از اواسط بهار است.

کشت کدو در گلخانه

کشت کدو در گلخانه، روشی نوین برای افزایش عملکرد و تولید خارج از فصل این گیاه پرمصرف است. با کنترل دما، نور و رطوبت، می‌توان در تمام فصول سال محصولی باکیفیت تولید کرد. دمای مناسب برای رشد کدو در گلخانه حدود ۲۲ تا ۲۸ درجه سانتی‌گراد و رطوبت نسبی مطلوب حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد است. خاک گلخانه باید سبک، غنی از مواد آلی و با زهکشی مناسب باشد.

آبیاری قطره‌ای منظم و استفاده از کودهای متعادل NPK باعث رشد سریع و باردهی بالا می‌شود. برای گرده‌افشانی بهتر در گلخانه‌های بسته، می‌توان از زنبورهای گرده‌افشان یا گرده‌افشانی دستی استفاده کرد.

مزیت اصلی این روش، کنترل آفات، کاهش تلفات و افزایش یکنواختی میوه‌ها است که در نتیجه، سود اقتصادی قابل‌توجهی برای کشاورزان فراهم می‌کند.

برنامه تغذیه کدو

کدو جزو گیاهان پرنیاز از نظر عناصر غذایی بوده و برای رشد خود به عناصر زیر نیاز دارد.

• ازت (N): افزایش رشد برگ و ساقه در مراحل اولیه.
• فسفر (P): بهبود رشد ریشه و افزایش گلدهی.
• پتاسیم (K): تقویت رنگ و طعم میوه، افزایش مقاومت به بیماری‌ها.
• بور و کلسیم: جلوگیری از ریزش گل و قوی شدن پوست میوه.

کوددهی باید بر اساس آزمون خاک تنظیم گردد، اما برنامه عمومی شامل موارد زیر است:

• قبل از کاشت: مصرف کود دامی پوسیده و فسفات آمونیوم
• در رشد رویشی: نیتروژن متعادل (اوره یا NPK 20-20-20)
• در گلدهی و میوه‌دهی: پتاس بالا (NPK 10-5-40 + Ca, B, Mg)

برای افزایش کیفیت و درخشندگی میوه، محلول‌پاشی با ترکیبات پتاس و کلسیم به صورت مجزا (در سه نوبت) توصیه می‌شود.

علت ریزش گل های کدو

گل‌دهی نر و ماده در کدو جدا از هم است ولی روی یک بوته قرار دارند. اگر گرده‌افشانی کامل انجام نشود، گل ماده ریزش می‌کند.

راهکارها:

• وجود زنبور عسل یا حشرات گرده‌افشان حیاتی است.
• مصرف بالای ازت یا خشکی هوا، گل ماده را کم می‌کند.
• برای مزرعه‌های بزرگ، ۲ جعبه کندو در هر هکتار کافی است.

برنامه آبیاری کدو

کدو به‌دلیل سطح برگ زیاد و رشد سریع، به آب کافی و منظم نیاز دارد. کم‌آبی باعث کوچک ماندن میوه‌ و ریزش گل می‌شود و آبیاری بیش از اندازه نیز محیط را برای قارچ و پوسیدگی ریشه مهیا می‌کند.

 

اصول آبیاری حرفه‌ای

• بهترین روش: آبیاری قطره‌ای با کوددهی همزمان
• تعداد دفعات آبیاری: بسته به شرایط آب و هوایی و بافت خاک، هر ۳ تا ۴ روز یک‌بار
• حجم آب: در هر آبیاری حدود ۲۵ تا ۳۰ میلی‌متر

 

مدیریت تخصصی آب

در خاک‌های شنی، دفعات آبیاری بیشتر ولی حجم کمتر باشد. در تابستان‌های داغ، مالچ‌پلاستیک یا مالچ گیاهی (کاه و کلش) کمک بسیار زیادی به حفظ رطوبت می‌کند. در مراحل گل‌دهی، رطوبت پایدار بسیار ضروری است، چون استرس خشکی مانع تبدیل گل ماده به میوه می‌شود.

انواع بذر کدو و ویژگی‌های آن‌ها

• بذر کدو خورشتی یا کدو مسمایی (Zucchini)

کدو خورشتی یا زوکینی محبوب‌ترین نوع کدو در ایران است. این نوع کدو دارای میوه‌های استوانه‌ای شکل به رنگ سبز روشن، سبز تیره و یا طلایی بوده و از نظر رسیدگی زودرس می باشد.

• بذر کدو حلوایی

این از انواع تخم کدو دارای پوست کرم و گوشتی شیرین بوده و برای صنایع غذایی و صادرات مناسب است. مقاومت خوبی به گرما داشته و برداشت در مرحله رسیدگی فیزیولوژیک کامل انجام می‌گیرد و قابلیت انبارداری بالایی دارد.

• بذر کدو آجیلی

این نوع بذرکدو برای تولید تخمه خوراکی و روغن‌گیری کاشته می‌شود. دانه‌های بزرگ، بدون پوسته سخت و درصد روغن بالا (۴۵–۵۰٪). در مورد تخم کدو آجیلی پیش از برداشت، پوست میوه خشک و رنگ دانه‌ها تیره می‌شود.

• بذر کدو تنبل

کدو تنبل درشت‌ترین نوع کدو بوده و گاهی تا ۳۰ کیلوگرم هم می‌رسد. در صنایع شیرینی‌پزی، تزئینی و دسر مورد استفاده قرار می‌گیرد. عملکرد بالا اما دوره رشد طولانی‌تر دارد (۱۰۰–۱۲۰ روز).

• بذر کدو قلیانی

کدو قلیانی نوعی از کدوی خشک‌شونده با پوست ضخیم و شکل باریک و کشیده است که در گذشته برای ساخت قلیان سنتی و امروزه گاهی برای تزئین و صنایع‌دستی نیز استفاده می‌شود.

• بذر کدو انجیری

کدو انجیری نوعی کدو با شکل گرد و با رنگ های سبز و زرد است که مصارف خوراکی دارد.

• بذر کدو طلایی

نوعی از تخم کدو خورشتی با میوه زرد یا طلایی درخشان بوده و مناسب تازه‌خوری و بسته‌بندی لوکس در فروشگاه‌ها می باشد. از نظر طعم مشابه کدو خورشتی سبز، اما جذابیت ظاهری بالاتر دارد. گونه‌های هیبرید آن معمولاً مقاومت خوبی به سفیدک پودری دارند.

آفات و بیماری‌های مهم کدو

آفات مهم کدو

شته جالیز

علائم: پیچیدگی و زردی برگ‌ها، ترشح عسلک و رشد کپک سیاه.

 

کنترل:

• مدیریت علف‌های هرز
• استفاده از کفشدوزک هفت نقطه ای، زنبورهای پارازیتوئید، مگس های سیرفیده و بالتوری ها
• از بهترین سم برای کنترل شته جالیز کدو می توان به سم افوریا، آکتارا، موسپیلان، دی کلرووس، دیازینون، پریمیکارب اشاره نمود.

 

شب‌پره زمستانی (کرم طوقه‌بر)

یکی از آفات مهم کدو و سایر کدوییان که در مراحل اولیه رشد خسارت شدیدی وارد می‌کند.

 

علائم:

• قطع یا جویدن ساقه در نزدیکی سطح خاک و افتادن بوته‌ها
• خسارت اغلب شب‌ها رخ می‌دهد، چون لاروها شب‌کار هستند
• حضور سوراخ کوچک و فضولات حشرات در محل بریده‌شدن

 

شرایط تشدید: دمای معتدل به‌همراه رطوبت خاک بالا، زمین‌هایی با علف هرز زیاد.

 

مدیریت:

• شخم عمیق قبل کاشت برای نابودی شفیره‌ها
• کنترل علف‌های هرز به‌عنوان میزبان لارو
• استفاده از طعمه مسموم (سبوس + ملاس + حشره‌کش مانند کلرپیریفوس یا فوزالن)
• تناوب مصرف سموم به‌منظور جلوگیری از مقاومت

 

تریپس‌ها

علائم:

• ایجاد لکه های زرد روی برگ ها
• اختلال در رشد گیاه
• بدشکلی میوه
• ریزش و خشک شدن گل ها

کنترل:

• آبیاری منظم
• کارت چسبی آبی
• از بهترین سم برای کنترل تریپس در کدو می توان به سم ابرون، کنفیدور، استامی پراید، ابرون، مونتتو و سیوانتو اشاره نمود.

 

کنه تارتن دو نقطه‌ای یا کنه دو نقطه ای :

از آفات بسیار شایع در مزرعه‌های کدوییان مخصوصاً در شرایط گرم و خشکی نسبی است.

علائم: نقره‌ای شدن برگ‌ها (ایجاد لکه های رنگ پریده روی سطح برگ)، وجود تار پشت برگ ها و ظاهر گرد آلود برگ ها

کنترل:

• آبیاری با کاهش تنش خشکی
• از بهترین سم برای کنترل کنه تارتن در کدو می توان به سمومی مانند ورتیمک، نیسورون، دانی سارابا، پروپارژیت و اورتوس اشاره نماییم.
• رهاسازی کنه شکارگر

مگس سفید:

علائم: برگ‌های زیرین ابتدا زرد و براق می‌شوند، سپس با ترشح عسلک و چسبندگی خاصی پوشیده می‌گردند؛ در ادامه رشد گیاه کند و سطح برگ سیاه و دوده‌ای می‌شود. با مشاهده‌ی پشت برگ‌ها، حشرات ریز سفید به‌صورت گروهی قابل رؤیت هستند.

مدیریت:

• حذف علف‌های هرز اطراف مزرعه و بوته‌های آلوده
• استفاده از کارت‌های زرد چسبنده برای ردیابی جمعیت اولیه
• محلول‌پاشی با ترکیبات صابونی یا روغن پارافین در اوایل آلودگی

• از بهترین سم برای کنترل مگس سفید در کدو می توان به سمومی مانند اویسکت، پروتئوس، موسپیلان، آدمیرال و آکتارا اشاره نماییم.

مگس جالیز:

علائم: حشرات ماده با تخم‌گذاری در بافت میوه، موجب زخم‌های کوچک سطحی و پوسیدگی داخلی می‌شوند؛ میوه نرم، تغییر رنگ داده و کیفیت بازارپسند خود را از دست می‌دهد.

مدیریت:

• جمع‌آوری و نابودی میوه‌های آلوده و افتاده زیر بوته‌ها
• استفاده از تله‌های فرومونی و طعمه‌های پروتئينی برای شکار بالغین
• طعمه‌پاشی حاوی مالاتیون یا اسپینوساد در حاشیه کرت‌ها
• رعایت تناوب با محصولات غیرکدویی جهت کاهش جمعیت
• از بهترین سم برای کنترل مگس جالیز در کدو می توان به سمومی مانند فوزالون، دمیتوات، دلتامترین و دیازینون اشاره نماییم.