هر آنچه که باید در مورد بذر خیار فضای باز بدانید:
بذر خیار فضای باز همواره به دلیل تقاضای بالا از نظر تازه خوری و فرآوری از سطح زیر کشت خوبی برخوردار می باشد. کاشت خیار فضای باز عموما به صورت مستقیم در خاک بوده و نسبت به کاشت بقیه محصولات آسان تر می باشد. از طرفی زمان برداشت خیار نسبت به اکثر محصولات سریعتر بوده و تعداد دفعات برداشت نیز بیشتر می باشد.
بهترین بذر خیار زمینی
انتخاب بهترین رقم خیار بستگی به نوع منطقه و فصل کاشت دارد. شکل میوه خیار از نظر قلمی بودن، سایز میوه، سفتی بافت میوه و مقاومت به تنش های محیطی و آفات و بیماری ها برای بسیاری از کشاورزان بسیار اهمیت دارد. شیار دار بودن میوه خیار زمینی نیز در بازار پسندی آن بسیار اهمیت دارد.
در مورد ارقامی که به منظور تولید خیارشور مورد استفاده قرار می گیرند، قلمی بودن محصول بسیار اهمیت دارد. به طور مثال بذر خیار دو ان (نادا) و بذر خیار مایا فلات از بهترین بذر خیار برای خیار شور محسوب می شوند.
بذر خیار پر بار
پارتنوکارپ بودن بذر خیار در باردهی رقم نقش زیادی دارد. در بذور پارتنوکارپ اکثر گل های خیار به صورت ماده و گل نر کمتری در بوته دیده می شود. در نتیجه اکثر گل ها به میوه تبدیل شده و از عملکرد بالاتری برخوردار می باشند.
در مناطقی که به دلیل سرما امکان کاشت مستقیم خیار در فضای باز وجود ندارد، می توان از کشت های تونلی استفاده نمود. برای این نوع از کشت، روندگی بوته خیار از اهمیت بالایی برخوردار می باشد.
ارقامی مانند بذر خیار اورکا، بذر خیار ماهان، بذر خیار دیانا و بذر خیار رولر از بهترین بذر خیار مقاوم به سرما برای مناطق سردسیری محسوب می شوند.
پربارترین بذر خیار
باردهی و عمکرد خیار بوته ای به عوامل زیادی بستگی دارد. انتخاب پر بارترین رقم خیار بستگی به فصل کاشت و خصوصیات رقم مورد نظر دارد. در مناطق گرمسیری و فصول گرم سال مقاومت بوته خیار به گرما بسیار مهم می باشد. ارقام مقاوم به گرما از میزان گل سوزی کمتری نسبت به سایر ارقام برخوردار می باشند. ارقامی مانند بذر خیار آفیسر، بذر خیار هیمالیا و بذر خیار ایمپرس (هشت خیاره) از بهترین بذر خیار مقاوم به گرما برای مناطق گرمسیری محسوب می شوند.
طول عمر بوته نیز فاکتور مهمی در انتخاب بذر خیار می باشد. در مناطقی که دارای تنش های محیطی از نظر دما و بیماری ها می باشند بهتر است از ارقام با طول عمر بالا استفاده نمود.
بهترین بذر خیار سبز فضای باز
بیشترین سطح زیر کشت ارقام خیار در فضای باز مربوط به بذر خیار آفیسر، بذر خیار ممتاز (نفر)، بذر خیار ایمپرس (هشت خیاره)، بذر خیار گلوریا و بذر خیار امپراطور می باشد. البته در سال های اخیر ارقامی مانند بذر خیار سورینا، بذر خیار ویکتور، بذر خیار سهیل، بذر خیار اورکا و بذر خیار غنیمت نیز مورد استقبال خوبی قرار گرفته اند.
قیمت بذر خیار
قیمت بذر خیار بوته ای بستگی به هیبرید بودن یا استاندارد بودن آن دارد. به دلیل هزینه بالای بذور هیبرید، قیمت این بذور نسبت به بذور استاندارد بیشتر می باشد.
خرید بذر خیار
برای خرید بذر خیار فضای باز و انتخاب رقم مناسب با کارشناسان مبین کشت در ارتباط باشید.
بهترین بذر خیار پاییزه
ارقام خیاری که از زودرسی بالایی برخوردار می باشند، از بهترین بذر خیار پاییزه محسوب می شوند. به طور مثال بذر خیار سهیل یکی از زودرس ترین بذر خیار فضای باز محسوب مشود.
بهترین بذر خیار بهاره
بذوری که از گلدهی بالایی برخوردار بوده و باردهی بالایی دارند، از بهترین بذرخیار بهاره محسوب می شوند.
ارقامی مانند بذر خیار الیور، بذر خیار آفیسر و بذر خیار ساوانا کانیون از بهترین بزر خیار بهاره فضای باز محسوب می شوند.
راهنمای جامع بذر خیار فضای باز: از انتخاب تا برداشت
کشت خیار در فضای باز یکی از فعالیتهای کشاورزی پرسود و رایج در ایران محسوب میشود که با مدیریت صحیح و انتخاب بهترین نوع بذر خیار بوته ای پربار میتواند بازدهی اقتصادی قابل توجهی داشته باشد. بذر خیار فضای باز در دو نوع اصلی هیبرید و استاندارد عرضه میشود که هر کدام مزایا و کاربردهای خاص خود را دارند.
محصول خیار فضای باز علاوه بر مصرف تازهخوری، در صنایع فرآوری به ویژه تولید خیارشور نیز کاربرد گستردهای دارد و انتخاب بهترین بذر خیار خیارشوری، اهمیت ویژهای در موفقیت کشت دارد.
درآمد کاشت خیار در مزرعه، در صورت مدیریت حرفهای و بازاریابی هدفمند، میتواند به منبعی پایدار و سودآور برای کشاورز تبدیل شود.
شناخت انواع بذر خیار فضای باز و خصوصیات آنها
بذرهای استاندارد یا OP که از گردهافشانی طبیعی حاصل میشوند، امکان تولید بذر برای کشتهای بعدی را فراهم میکنند و معمولاً هزینه کمتری دارند. این بذرها اگرچه از نظر یکنواختی و عملکرد نسبت به انواع هیبرید در سطح پایینتری قرار دارند، اما کاشت خیار محلی برای کشاورزان سنتی و کشتهای خانگی گزینه مناسبی هستند.
در مقابل، بذر خیار هیبرید F1 که حاصل تلاقی برنامهریزی شده دو لاین خالص بوده، دارای قدرت رشد بیشتر، یکنواختی بالا، مقاومت به بیماریها و عملکرد برتر میباشد. به طور مثال بذر خیار چنبر هیبرید کلش به عنوان یکی از محبوبترین ارقام هیبرید در کشور، انتخاب اول بسیاری از کشاورزان حرفهای است.
بهترین بذر خیار فضای باز
بهترین بذر خیار فضای باز بستگی به هدف کشت، شرایط اقلیمی منطقه و امکانات موجود دارد. برای مناطق گرم و خشک، ارقام بذر خیار مقاوم به گرما و کمآبی مناسب هستند، در حالی که در مناطق معتدل و مرطوب، ارقام مقاوم به بیماریهای قارچی اولویت دارند.
بهترین تخم خیار سبز از نظر کیفیت باید دارای قوه نامیه بالای ۹۰ درصد، خلوص ژنتیکی مناسب، عاری از آلودگیهای بذرزاد و دارای گواهیهای لازم از مراجع ذیصلاح باشد. برای تست کیفیت بذر، میتوان ۱۰۰ عدد بذر را در محیط مرطوب قرار داد و پس از ۷-۱۰ روز درصد جوانهزنی را محاسبه کرد.
ارقام تخصصی برای مصارف مختلف
بهترین بذر خیار مخصوص خیارشور باید دارای ویژگیهای خاصی نظیر اندازه کوچک تا متوسط (۸-۱۲ سانتیمتر)، قطر یکنواخت، بافت ترد و فشرده، پوست نازک و توانایی جذب مناسب محلول نمک باشد. بذر خیار قلمی با میوههای باریک و کشیده، بهترین نوع خیار برای خیارشور محسوب میشود. این رقم علاوه بر کیفیت عالی برای فرآوری، عملکرد مناسبی نیز دارد. ارقام بومی مانند خیار اصفهان و خیار محلی قزوین نیز به دلیل طعم مطلوب و بافت مناسب، برای تولید خیارشور بسیار مناسب هستند.
بذر خیار تابستانه باید قادر به تحمل دمای بالا و تنشهای محیطی باشد. ارقامی که برای برای کشت خیار در تابستان انتخاب میشوند، معمولاً دارای برگهای پهنتر برای سایهاندازی بر روی میوهها هستند و مقاومت بیشتری در برابر آفتاب سوختگی دارند.
ارقام کشت تابستانه خیار همچنین باید دارای سیستم ریشهای قوی برای جذب آب از اعماق خاک در شرایط گرم و خشک باشند. میزان برداشت خیار در فضای باز برای ارقام تابستانه در شرایط مدیریت مطلوب میتواند به ۸۰ تا ۱۰۰ تن در هکتار برسد.
کاشت و استقرار گیاه (چگونه خیار بکاریم؟)
مراحل آمادهسازی زمین:
- شخم عمیق (۳۰-۴۰ سانتیمتر)
- اضافه کردن ۳۰-۴۰ تن کود دامی پوسیده در هکتار
- دیسک زدن و تسطیح زمین
- ایجاد جوی و پشته با فاصله ۱۲۰ تا۱۵۰ سانتیمتر
- نصب سیستم آبیاری قطرهای (در صورت امکان)
- مالچپاشی برای کنترل علفهای هرز
- ضدعفونی خاک در صورت وجود سابقه آلودگی
- تنظیم pH خاک در محدوده ۶-۷
پارامترهای مهم کاشت(بذر خیار را چطور بکاریم؟):
- عمق کاشت: ۲-۳ سانتیمتر (در خاکهای سبک عمیقتر)
- فاصله بین بوتهها: ۲۵-۳۵ سانتیمتر
- تراکم کاشت: ۲۰۰۰۰-۲۵۰۰۰ بوته در هکتار
- دمای مناسب خاک برای جوانهزنی: ۱۵-۱۸ درجه سانتیگراد
- رطوبت خاک در زمان کاشت: ۷۰-۸۰ درصد ظرفیت مزرعه
- میزان بذر مصرفی: ۱-۱.۵ کیلوگرم در هکتار (کشت مستقیم)
- عمق آب اولیه: ۱۰-۱۵ سانتیمتر
برای کاشت خیار چه باید کرد و بذر خیار را چگونه بکاریم؟
شرایط کاشت خیار نقش بسیار مهمی در موفقیت کشت دارد. خیار گیاهی گرمادوست است که برای رشد مطلوب به دمای ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد نیاز دارد. کاشت زودهنگام در شرایطی که دمای خاک کمتر از ۱۵ درجه باشد، منجر به تأخیر در جوانهزنی و در مواردی پوسیدگی بذر میشود.
طرز کاشت بذر خیار سبز
عمق کاشت خیار باید متناسب با بافت خاک تنظیم شود؛ در خاکهای سنگین ۱.۵ تا ۲ سانتیمتر و در خاکهای سبک تا ۳ سانتیمتر قابل افزایش است. استفاده از بذرکارهای دقیق میتواند یکنواختی کاشت را افزایش داده و میزان مصرف بذر را کاهش دهد.
آموزش کاشت خیار در فضای باز (طریقه کاشت خیار زمینی) نیازمند توجه به جزئیات فنی است. نحوه کاشت خیار سبز در زمین کشاورزی (طریقه کاشت خیار بوته ای) میتواند به صورت کشت مستقیم بذر یا انتقال نشا خیار بوته ای انجام شود. در روش کشت مستقیم، بذرها در محل اصلی کاشته میشوند که هزینه کمتری دارد اما ریسک عدم سبز شدن یکنواخت را به همراه دارد.
فاصله کاشت بذر خیار بوته ای در کشت ردیفی ۱۲۰×۲۵ سانتیمتر و برای ارقام نیمهرونده ۱۵۰×۳۰ سانتیمتر توصیه میشود. در خاکهای شور، افزایش تراکم کاشت تا ۳۰ درصد میتواند کاهش عملکرد ناشی از شوری را جبران کند.
روش کاشت بذر خیار در سینی نشا
سینی نشا را با بستر کشت سبک و غنی مثل ترکیب پیت ماس و پرلیت پر کنید، هر خانه را یک تا دو بذر خیار در عمق حدود ۱ تا ۱/۵ سانتیمتر قرار دهید، بستر را کمی فشار دهید، با اسپری آب مرطوب کنید، در محیط روشن با دمای ۲۵ تا ۳۰ درجه قرار دهید، رطوبت را با پوشاندن پلاستیک شفاف حفظ کنید، پس از سبز شدن پلاستیک را بردارید و آبیاری منظم و نور کافی تأمین کنید تا نشاها ۳ تا ۴ برگه شوند و نهال سبز خیار آماده انتقال به زمین یا گلدان شود.
آموزش مراحل کاشت خیار در باغچه (طرز کاشت خیار در خانه)
نحوه و طرز کاشتن خیار در باغچه برای مصرف خانگی، ساده و کمهزینه بوده و طریقه کاشتن خیار در باغچه آسان می باشد. در این روش میتوان از فضاهای کوچک حداکثر استفاده را برد. روش کاشت بذر خیار در باغچه به این صورت بوده که ابتدا خاک را تا عمق ۳۰ سانتیمتر حفر کرده و با کود کمپوست یا ورمی کمپوست مخلوط میکنیم.
سپس کپههایی به قطر ۵۰ سانتیمتر و ارتفاع ۲۰ سانتیمتر ایجاد کرده و در هر کپه ۳-۴ بذر میکاریم. پس از سبز شدن بوته خیار در باغچه، قویترین گیاهچه را نگه داشته و بقیه را حذف میکنیم. استفاده از خاکپوشهای آلی مانند کاه و کلش میتواند رطوبت خاک را حفظ کرده و از رشد علفهای هرز جلوگیری کند.
خیساندن بذر خیار قبل از کاشتن خیار در باغچه حیاط میتواند سرعت و یکنواختی جوانهزنی را افزایش دهد. برای این کار، بذرها را به مدت ۱۲-۲۴ ساعت در آب ولرم (۲۵-۳۰ درجه) قرار میدهیم. پس از خیساندن، بذرها را کمی خشک کرده تا چسبندگی نداشته باشند و سپس کشت میکنیم. این روش به ویژه در خاکهای سنگین و شرایط خشک بسیار مؤثر است.
آبیاری خیار در باغچه باید منظم و بهمیزان کافی باشد تا خاک همواره مرطوب بماند ولی خیس نشود. برای کشت خیار زمینی در باغچه معمولا بذر به صورت مستقیم مورد کاشت قرار گرفته و کاشت نشا خیار در باغچه خیلی مرسوم نیست.
روش (نحوه) کاشت بذر خیار در گلدان
کاشت خیار در خانه یکی از روشهای ساده و کاربردی برای کسانی است که فضای محدودی در اختیار دارند اما علاقهمند به پرورش یا کاشت خیار در منزل هستند. اما طرز کاشت خیار در گلدان به این صورت می باشد که ابتدا باید یک گلدان با عمق حداقل ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر انتخاب شود تا ریشهها فضای کافی برای رشد داشته باشند. فراموش نکنید کف گلدان را با دریل سوراخ کنید.
بهترین خاک مناسب برای کشت خیار در گلدان ترکیبی از خاک باغچه، کود حیوانی پوسیده و کمی پرلیت یا ماسه است تا هم مواد غذایی کافی در اختیار گیاه قرار گیرد و هم زهکشی خوبی ایجاد شود. بعد از آمادهسازی خاک، بذر خیار را در عمق ۲ تا ۳ سانتیمتری بکارید و روی آن را با لایه نازکی از خاک بپوشانید.
بذر خیار چند روزه سبز میشود (بذر خیار چند روزه در میاد)؟ جوانهزنی معمولاً بین ۵ تا ۱۰ روز طول میکشد و در این مدت خاک باید مرطوب نگه داشته شود. خیار گیاهی آفتابدوست است و برای رشد بهتر به ۶ تا ۸ ساعت نور مستقیم خورشید نیاز دارد؛ بنابراین بهتر است گلدان را در بالکن، حیاط یا پشت پنجره جنوبی قرار دهید.
آبیاری باید منظم انجام شود اما از آبیاری بیش از حد خودداری کنید، زیرا این کار میتواند باعث پوسیدگی ریشه شود. برای تقویت رشد بوتهها میتوان هر دو هفته یک بار از کود مایع یا محلول کود کامل استفاده کرد. پس از حدود ۶۰ روز از کاشت، گیاه شروع به گلدهی میکند و کمکم میوهها ظاهر میشوند.
برای حمایت از بوته خیار سبز میتوانید از قیم یا شبکههای عمودی استفاده کنید تا شاخهها بهتر رشد کنند و میوهها آسیب نبینند. برداشت خیار زمانی انجام میشود که میوهها به اندازه مطلوب رسیده و رنگ مناسبی پیدا کرده باشند. کاشت خیار در گلدان علاوه بر تأمین محصول تازه، جلوهای سبز و زیبا به فضای خانه میبخشد و تجربهای لذتبخش از کشاورزی خانگی به همراه دارد.
کاشت خیار تونلی
کاشت خیار در تونل پلاستیکی روشی میانه بین کشت فضای باز و گلخانهای است که مزایای هر دو روش را دارد. این سیستم با ایجاد محیطی نیمه کنترلشده، امکان کشت بذر خیار در بهار و دیررس در پاییز را فراهم میکند. در روش کشت زیر پلاستیکی خیار، سازههای سادهای از لولههای گالوانیزه یا PVC ساخته شده و با پلاستیک شفاف پوشانده میشوند.
دمای داخل تونل ۵ تا۱۰ درجه بالاتر از محیط بیرون است که رشد سریعتر گیاه را موجب میشود. برای تهویه مناسب، در دو انتهای تونل و در صورت امکان در قسمتهای جانبی، دریچههایی تعبیه میشود.
کاشت تونلی خیار روشی رایج در استان های کرمان و خوزستان برای کاشت خیار می باشد. تخم خیار برای کشت تونلی باید از مقاومت خوبی به سرما برخوردار باشد. امروزه برخی از کشاورزان، بذر خیار درختی گلخانه ای مانند بذر خیار سینا 189 را به صورت تونلی در فضای باز نیز مورد کاشت قرار می گیرند.
ویژگیهای ارقام مختلف خیار
کاشت خیار بوتهای به دلیل عدم نیاز به داربست و سهولت مدیریت، برای بسیاری از کشاورزان جذاب است. خیار بوتهای چیست؟ این نوع خیار دارای رشد محدود و تیپ رشدی فشرده است که ارتفاع آن معمولاً از ۴۰-۶۰ سانتیمتر تجاوز نمیکند. گیاهان بوتهای دارای میانگرههای کوتاه هستند و شاخههای جانبی محدودی تولید میکنند.
بهترین نوع بذر خیار بوتهای پربار ارقامی هستند که علیرغم رشد محدود، تعداد زیادی گل ماده تولید کرده و عملکرد بالایی دارند. از مزایای خیار بوتهای میتوان به زودرسی، امکان کشت متراکمتر و سهولت برداشت اشاره کرد. به طور مثال بذر خیار پی اس فضای باز یکی از این ارقام می باشد.
فرق خیار بوته ای و درختی
تفاوت خیار درختی یا گلخانهای و بوتهای در نوع رشد، مدیریت و عملکرد است. خیارهای درختی یا رونده قابلیت رشد نامحدود دارند و میتوانند تا چندین متر رشد کنند. این ارقام نیاز به سیستم داربست و هدایت دارند و معمولاً در گلخانهها کشت میشوند.
عملکرد بذر خیار درختی میتواند ۲-۳ برابر انواع بوتهای باشد اما نیاز به مراقبت و هزینه بیشتری دارند. پربارترین بذر خیار زمینی معمولاً از بین ارقام هیبرید نیمهرونده انتخاب میشود که ترکیبی از مزایای هر دو تیپ رشدی را دارند. این ارقام با داشتن ۳-۴ شاخه جانبی اصلی، عملکردی بین ۶۰-۸۰ تن در هکتار دارند.
مدیریت مزرعه و مراقبتهای دوره رشد (چگونه بذر خیار بکاریم؟)
صفر تا صد کاشت خیار فرآیندی جامع از آمادهسازی زمین تا برداشت محصول است. پس از سبز شدن گیاهچهها، نگهداری بوته خیار شامل عملیات مختلفی است. آبیاری خیار بوتهای باید به گونهای انجام شود که رطوبت خاک همواره در حد ۷۰-۸۰ درصد ظرفیت مزرعه حفظ شود.
سیستم آبیاری قطرهای بهترین روش برای این منظور است که ضمن صرفهجویی در مصرف آب، از ایجاد رطوبت روی برگها و گسترش بیماریهای قارچی جلوگیری میکند. دور آبیاری در مرحله گیاهچهای ۳-۴ روز، در مرحله رشد رویشی ۲-۳ روز و در مرحله باردهی روزانه یا یک روز در میان است.
نحوه کشت خیار در فضای باز نیازمند توجه به تغذیه متوازن گیاه است. در مرحله رشد رویشی، نیاز به نیتروژن بیشتر است در حالی که در مرحله گلدهی و میوهدهی، فسفر و پتاسیم اهمیت بیشتری پیدا میکنند. کودهای سرک به صورت محلولپاشی برگی یا از طریق سیستم آبیاری (فرتیگاسیون) داده میشوند. استفاده از کود 20-20-20 در مرحله رشد رویشی یکی از بهترین کود برای رشد بوته خیار محسوب می شود.
استفاده از کودهای زیستی و محرکهای رشد میتواند عملکرد را تا ۲۰ درصد افزایش دهد.
طول عمر بوته خیار زمینی در شرایط مطلوب ۳-۴ ماه است که طی این مدت ۲۰-۳۰ نوبت برداشت انجام میشود. برای حفظ طول عمر مفید بوتهها، برداشت منظم محصول ضروری است. تأخیر در برداشت باعث رسیدن بیش از حد میوهها و کاهش تولید گلهای جدید میشود. خیار چند روزه بار میدهد؟ معمولاً ۵۰-۶۰ روز پس از کاشت اولین محصول آماده برداشت است و این روند تا پایان عمر گیاه ادامه دارد. در اوج باردهی، برداشت باید روزانه یا حداکثر یک روز در میان انجام شود.
مدیریت مزرعه و مراقبتهای دوره رشد (چگونه بذر خیار بکاریم؟)
صفر تا صد کاشت خیار فرآیندی جامع از آمادهسازی زمین تا برداشت محصول است. پس از سبز شدن گیاهچهها، نگهداری بوته خیار شامل عملیات مختلفی است. آبیاری خیار بوتهای باید به گونهای انجام شود که رطوبت خاک همواره در حد ۷۰-۸۰ درصد ظرفیت مزرعه حفظ شود.
سیستم آبیاری قطرهای بهترین روش برای این منظور است که ضمن صرفهجویی در مصرف آب، از ایجاد رطوبت روی برگها و گسترش بیماریهای قارچی جلوگیری میکند. دور آبیاری در مرحله گیاهچهای ۳-۴ روز، در مرحله رشد رویشی ۲-۳ روز و در مرحله باردهی روزانه یا یک روز در میان است.
نحوه کشت خیار در فضای باز نیازمند توجه به تغذیه متوازن گیاه است. در مرحله رشد رویشی، نیاز به نیتروژن بیشتر است در حالی که در مرحله گلدهی و میوهدهی، فسفر و پتاسیم اهمیت بیشتری پیدا میکنند. کودهای سرک به صورت محلولپاشی برگی یا از طریق سیستم آبیاری (فرتیگاسیون) داده میشوند. استفاده از کود 20-20-20 در مرحله رشد رویشی یکی از بهترین کود برای رشد بوته خیار محسوب می شود.
استفاده از کودهای زیستی و محرکهای رشد میتواند عملکرد را تا ۲۰ درصد افزایش دهد.
طول عمر بوته خیار زمینی در شرایط مطلوب ۳-۴ ماه است که طی این مدت ۲۰-۳۰ نوبت برداشت انجام میشود. برای حفظ طول عمر مفید بوتهها، برداشت منظم محصول ضروری است. تأخیر در برداشت باعث رسیدن بیش از حد میوهها و کاهش تولید گلهای جدید میشود. خیار چند روزه بار میدهد؟ معمولاً ۵۰-۶۰ روز پس از کاشت اولین محصول آماده برداشت است و این روند تا پایان عمر گیاه ادامه دارد. در اوج باردهی، برداشت باید روزانه یا حداکثر یک روز در میان انجام شود.
بیماریهای مهم خیار فضای باز
بیماریهای قارچی
سفیدک پودری
بخش عمدهای از مشکلات بیماریزای خیار را تشکیل میدهند. سفیدک پودری (Podosphaera xanthii) یکی از شایعترین بیماریها است که با ایجاد پوشش سفید پودری روی سطح برگها مشخص میشود. این بیماری در شرایط دمای ۲۰-۲۵ درجه و رطوبت نسبی ۵۰-۷۰ درصد شیوع بیشتری دارد. کنترل آن با استفاده از قارچکشهای گوگردی، تریآزولها مانند پروپیکونازول و یا ترکیبات بیولوژیک مانند باسیلوس سوبتیلیس انجام میشود.
سفیدک داخلی
سفیدک داخلی یا کرکی (Pseudoperonospora cubensis) بیماری مخربی است که در شرایط رطوبت بالا و دمای ۱۵-۲۰ درجه شیوع مییابد. لکههای زاویهدار زرد در سطح بالایی برگ و کرکهای خاکستری در سطح زیرین از علائم این بیماری است. مبارزه با استفاده از قارچکشهای سیستمیک مانند متالاکسیل یا فوستیل آلومینیوم و رعایت تناوب زراعی انجام میشود.
پژمردگی فوزاریومی
پژمردگی فوزاریومی ناشی از قارچ Fusarium oxysporum f.sp. cucumerinum یکی از بیماریهای خاکزاد مهم است. زردی و پژمردگی تدریجی بوتهها از پایین به بالا، قهوهای شدن آوندها و مرگ نهایی گیاه از علائم این بیماری است. استفاده از ارقام مقاوم، ضدعفونی خاک با متام سدیم یا تیوفانات متیل، و پیوند روی پایههای مقاوم از روشهای کنترل هستند.
آنتراکنوز
آنتراکنوز (Colletotrichum orbiculare) با ایجاد لکههای قهوهای گرد تا بیضی روی برگها، ساقهها و میوهها خسارت وارد میکند. در شرایط رطوبت بالا، مراکز لکهها میریزد و حفرههایی ایجاد میشود. لکه زاویهدار باکتریایی ناشی از Pseudomonas syringae pv. lachrymans نیز با ایجاد لکههای آبسوخته زاویهدار که محدود به رگبرگها هستند، قابل تشخیص است.
بیماریهای ویروسی خیار
ویروس موزائیک خیار (CMV) یکی از مهمترین بیماریهای ویروسی است که توسط شتهها منتقل میشود. علائم شامل موزائیک، تاولی شدن برگها، کوتولگی بوته و بدشکلی میوهها است. ویروس زردی خیار (CYSDV) که توسط مگس سفید منتقل میشود، باعث زردی شدید برگهای پیر و کاهش فتوسنتز میشود. کنترل بیماریهای ویروسی عمدتاً از طریق کنترل ناقلین، استفاده از ارقام مقاوم و رعایت بهداشت مزرعه انجام میشود.
عوامل محدودکننده و راههای مقابله
علت زرد شدن میوه خیار سبز میتواند ناشی از عوامل مختلفی باشد. کمبود نیتروژن شایعترین دلیل است که با زرد شدن برگهای پایینی همراه است. آبیاری نامنظم و تنش رطوبتی نیز میتواند باعث زردی و بدشکلی میوهها شود.
وجود ویروس موزاییک خیار (CMV) نیز از عوامل مهم زردی میوهها است که کنترل آن نیازمند استفاده از ارقام مقاوم و مبارزه با ناقلین (شتهها) است. کمبود عناصر ریزمغذی مانند آهن و منگنز نیز میتواند باعث کلروز و زردی شود. تنشهای محیطی مانند دمای بالا (بیش از ۳۵ درجه) یا تابش شدید نور خورشید نیز میتواند منجر به آفتابسوختگی و زردی میوهها شود.
برای باردهی خیار چه باید کرد؟ افزایش باردهی نیازمند مدیریت جامع است. تأمین نور کافی (حداقل ۱۲ ساعت در روز)، حفظ دمای مناسب (۲۵-۲۸ درجه در روز و ۱۸-۲۰ درجه در شب)، تغذیه متعادل و آبیاری منظم از عوامل کلیدی هستند. استفاده از زنبورهای عسل برای بهبود گردهافشانی میتواند تشکیل میوه را تا ۳۰ درصد افزایش دهد. برای هرس خیار زمینی، حذف شاخههای جانبی ضعیف و برگهای پیر به تمرکز انرژی گیاه روی تولید میوه کمک میکند. استفاده از محرکهای گلدهی مانند اسید جیبرلیک (۲۵-۵۰ پیپیام) میتواند تعداد گلهای ماده را افزایش دهد.
گاها برای کشاورزان این سوال مطرح شده که هر بوته خیار چند کیلو خیار یا بار می دهد؟
میزان باردهی خیار زمینی و مدت زمان باردهی خیار بوته ای تحت تأثیر عوامل محیطی و مدیریتی قرار دارد. در شرایط دمای بالا (بیش از ۳۵ درجه) یا پایین (کمتر از ۱۵ درجه)، گردهافشانی مختل شده و تشکیل میوه کاهش مییابد. رطوبت نسبی مناسب (۶۰-۷۰ درصد) برای گردهافشانی ضروری است. تأمین عناصر غذایی به ویژه کلسیم و بور در مرحله گلدهی برای تشکیل میوههای سالم ضروری است.
زمان کاشت خیار سبز
بهترین روش کاشت خیار سبز بوته ای با توجه به شرایط اقلیمی هر منطقه متفاوت است. در مناطق معتدل، کشت بهاره از اواخر فروردین تا اواخر اردیبهشت انجام میشود. بهترین زمان کاشت خیار پاییزه در مناطق جنوبی از اواخر مرداد تا اوایل شهریور است. در مناطق سردسیر، کشت محدود به فصل تابستان (خرداد-تیر) میشود و استفاده از بذر خیار زودرس ضروری به نظر می رسد.
از بهترین بذر خیار برای مناطق سردسیر مانند اردبیل، آذربایجان شرقی و غربی و همدان می توان به بذر خیار 4196، بذر خیار اورکا و بذر خیار سوپردومینوس اشاره نمود.
بهترین بذر خیار برای کشت پاییزه باید دارای مقاومت به بیماریهای قارچی، تحمل دماهای پایینتر و دوره رشد کوتاهتر (۵۰-۶۰ روز) باشد.
کاشت بذر خیار پرمحصول نیازمند انتخاب صحیح زمان کاشت است. کشت زودرس در بهار امکان بهرهبرداری از بازار پرقیمت را فراهم میکند اما ریسک سرمازدگی را دارد. استفاده از پوششهای موقت مانند تونلهای پلاستیکی کوچک یا آگریل میتواند از گیاهان جوان در برابر سرمای دیررس بهاری محافظت کند.
در کاشت تابستانه خیار، استفاده از سایهبان با ۳۰-۵۰ درصد سایهاندازی میتواند از آفتابسوختگی میوهها جلوگیری کند. برای کشتهای پاییزه، استفاده از مالچ پلاستیکی شفاف میتواند دمای خاک را ۳-۵ درجه افزایش داده و طول دوره برداشت را افزایش دهد. فصل کاشت خیار در مناطق گرمسیر معمولاً از اواخر زمستان آغاز شده تا گیاه از گرمای مناسب و طول روز بلند بهرهمند شود.
مدیریت تلفیقی آفات و بیماریها
مدیریت تلفیقی آفات (IPM) در کشت خیار فضای باز شامل ترکیبی از روشهای زراعی، بیولوژیک، مکانیکی و شیمیایی است. روشهای زراعی شامل انتخاب ارقام مقاوم، رعایت تناوب زراعی با گیاهان غیرکدوئیان، تنظیم تاریخ کاشت برای فرار از اوج جمعیت آفات و حفظ بهداشت مزرعه است. حذف بقایای گیاهی آلوده، وجین علفهای هرز میزبان آفات و بیماریها، و ضدعفونی ابزار کشاورزی از اقدامات مهم پیشگیری هستند.
کنترل بیولوژیک با استفاده از دشمنان طبیعی آفات انجام میشود. رهاسازی کفشدوزکها برای کنترل شتهها، استفاده از کنه شکارگر Phytoseiulus persimilis برای کنترل کنه تارتن، و کاربرد قارچهای آنتاگونیست مانند Trichoderma برای کنترل بیماریهای خاکزاد از روشهای مؤثر هستند. حفظ تنوع زیستی در مزرعه با کاشت گیاهان گلدار حاشیهای میتواند جمعیت حشرات مفید را افزایش دهد.
روشهای مکانیکی و فیزیکی شامل استفاده از تلههای رنگی چسبنده (زرد برای شته و مگس سفید، آبی برای تریپس)، پوششهای ردیفی برای محافظت از گیاهان جوان، و استفاده از توریهای حشره برای جلوگیری از ورود آفات است. در مواردی که آلودگی محدود است، جمعآوری دستی آفات یا حذف برگهای آلوده میتواند مؤثر باشد.