هر آنچه که باید در مورد بذر شلغم بدانید:

کاشت بذر شلغم عموما در خاک های سبک و حاصلخیز صورت می گیرد. کاشت شلغم به صورت مستقیم و به شکل بذر پاشی در زمین صورت می گیرد. برداشت شلغم عموما در پاییز و قبل از سرمای زیاد صورت می گیرد.

زمان کاشت بذر شلغم

زمان کاشت بذر شلغم در فضای باز بسته به منطقه از اوایل تا اواسط تابستان انجام می شود. به طور کلی زمان کاشت شلغم باید طوری تنظیم گردد که به یخبندان زمستانه برخورد نکند. از طرفی کاشت زود هنگام سبب به گل رفتن گیاه و کاهش بازارپسندی محصول می گردد.

انواع بذر شلغم

به طور کلی شلغم ها به دو دسته ها شلغم های خوراکی و شلغم های علوفه ای تقسیم بندی می شوند.

بهترین بذر شلغم

از بهترین بذرهای شلغم می توان به بذر شلغم کانیون، بذر شلغم ویکیما و بذر شلغم ویلمورین اشاره نماییم.

بذر شلغم زودرس

با توجه به زمان برداشت شلغم در پاییز، زودرسی شلغم برای اکثر کشاورزان دارای اهمیت می باشد. زودرسی شلغم نقش زیادی در قیمت نهایی محصول آن و عدم برخورد به شرایط نامساعد محیطی می شود.

از بهترین بذر شلغم زودرس می توان به بذر شلغم گرین پرل اشاره نماییم.

میزان بذر مصرفی شلغم در هکتار

میزان بذر مصرفی شلغم در هکتار بین 5 تا 7 کیلوگرم در هکتار می باشد. در صورت کاشت بذر شلغم در انتهای فصل بهتر است میزان 5 کیلوگرم در هکتار کاشته شود.

تهیه بذر شلغم

به طورکلی شلغم گیاهی دو ساله بوده که به منظور برداشت غده ها در سال اول کاشته می شود. برای تهیه بذر شلغم باید گیاه وارد فاز زایشی شود تا بتوان از آن بذرگیری نمود.

شلغم یکی از قدیمی‌ترین و پرکاربردترین گیاهان زراعی در تاریخ کشاورزی جهان و ایران است که از هزاران سال پیش به عنوان یک محصول غذایی و علوفه‌ای مورد استفاده قرار گرفته است. این گیاه ریشه‌ای از خانواده چلیپاییان یا براسیکاسه شناخته می‌شود و به دلیل سازگاری بالا با شرایط آب و هوایی مختلف، نیاز آبی نسبتاً کم و دوره رشد کوتاه، همواره مورد توجه کشاورزان بوده است.

انتخاب بذر شلغم مناسب، نقطه شروع یک تولید موفق و پربازده است و بدون شناخت دقیق ویژگی‌های بذر، ارقام مختلف و نیازهای زراعی این گیاه، نمی‌توان به عملکرد مطلوب دست یافت.

 

شناخت گیاه‌شناسی شلغم و اهمیت بذر آن

شلغم گیاهی دوساله است که در سال اول ریشه غده‌ای خود را تشکیل می‌دهد و در صورت ادامه رشد در سال دوم، ساقه گل‌دهنده تولید کرده و بذر می‌دهد. ریشه اصلی شلغم به صورت غده‌ای متورم شده و بسته به رقم، به اشکال مختلف کروی، بیضوی، استوانه‌ای یا مخروطی دیده می‌شود. برگ‌های شلغم در سال اول به صورت روزت و چسبیده به سطح زمین رشد می‌کنند و دارای کرک‌های ریز و زبر هستند که یکی از وجوه تمایز آن با کلزا و سایر خویشاوندان نزدیک محسوب می‌شود. گل‌های شلغم زرد رنگ و به صورت خوشه‌ای در انتهای ساقه ظاهر می‌شوند و میوه آن از نوع خورجین یا سیلیک است که هر خورجین حاوی ۱۵ تا ۳۰ بذر کوچک و کروی به رنگ قهوه‌ای تیره تا سیاه است.

دانه شلغم از نظر اندازه ریز بوده و وزن هزار دانه آن بین ۱.۵ تا ۳.۵ گرم متغیر است. همین ریز بودن تخم شلغم، اهمیت دقت در تنظیم بذرکار و رعایت عمق کاشت مناسب را دوچندان می‌کند. قوه نامیه بذر شلغم در شرایط نگهداری مناسب یعنی دمای ۵ تا ۱۰ درجه سانتی‌گراد و رطوبت نسبی زیر ۴۰ درصد تا ۴ الی ۵ سال حفظ می‌شود، اگرچه توصیه می‌شود از بذرهایی استفاده شود که بیش از ۲ سال از تولید آنها نگذشته باشد تا درصد جوانه‌زنی بالای ۸۵ درصد تضمین شود. کیفیت بذر مصرفی تأثیر مستقیمی بر یکنواختی سبز شدن، استقرار بوته‌ها و در نهایت عملکرد نهایی محصول دارد.

 

ارقام مختلف بذر شلغم و ویژگی‌های هر کدام

انتخاب رقم مناسب بذر شلغم یکی از مهم‌ترین تصمیماتی است که کشاورز باید بر اساس شرایط اقلیمی منطقه، هدف از تولید و نیاز بازار اتخاذ کند. ارقام شلغم بر اساس معیارهای مختلفی طبقه‌بندی می‌شوند که شامل شکل غده، رنگ پوست و گوشت ریشه، زودرسی یا دیررسی، مقاومت به سرما و بیماری‌ها و همچنین مصرف غذایی یا علوفه‌ای می‌شود.

 

ارقام زودرس شلغم

استفاده از بذر شلغم زودرس از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند زیرا به کشاورز این امکان را می‌دهند که در مدت زمان کوتاه‌تری به محصول برسد و از فصل زراعی بهینه‌تر استفاده کند. این ارقام معمولاً ۴۵ تا ۶۰ روز پس از کاشت قابل برداشت هستند و برای کاشت‌های تابستانه و پاییزه که زمان محدودی تا فرا رسیدن سرمای شدید وجود دارد، بسیار مناسب هستند.

از جمله ارقام زودرس شناخته‌شده می‌توان به رقم پرپل تاپ وایت گلوب (Purple Top White Globe) اشاره کرد که یکی از محبوب‌ترین و پرکاشت‌ترین ارقام شلغم در سطح جهان و ایران است. این رقم دارای غده‌ای کروی با قسمت بالایی بنفش مایل به ارغوانی و قسمت پایینی سفید است و به همین دلیل در دسته ارقام دو رنگ قرار می‌گیرد.

زودرسی در شلغم تحت تأثیر عوامل ژنتیکی و محیطی قرار دارد. از نظر ژنتیکی، ارقام زودرس سرعت تقسیم سلولی و ذخیره‌سازی مواد غذایی در ریشه بالاتری دارند. از نظر محیطی، دمای مناسب بین ۱۵ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد، رطوبت کافی خاک و تغذیه متعادل می‌توانند زودرسی را تسریع کنند. کشاورزانی که به دنبال تولید محصول برای بازار تازه‌خوری هستند، معمولاً ارقام زودرس را ترجیح می‌دهند زیرا بافت نرم‌تر و طعم ملایم‌تری دارند و مصرف‌کنندگان استقبال بیشتری از آنها می‌کنند.

 

ارقام دو رنگ شلغم

یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های ظاهری شلغم، پدیده دو رنگ بودن غده‌ها است که در بسیاری از ارقام تجاری مشاهده می‌شود. در این ارقام، بخشی از غده که بالاتر از سطح خاک قرار گرفته و در معرض نور خورشید بوده است، رنگ بنفش، ارغوانی یا قرمز به خود می‌گیرد در حالی که بخش زیرزمینی غده سفید باقی می‌ماند. این پدیده به دلیل تولید آنتوسیانین‌ها در بافت‌های پوست ریشه تحت تأثیر تابش نور فرابنفش خورشید رخ می‌دهد. آنتوسیانین‌ها رنگدانه‌های محلول در آب هستند که علاوه بر ایجاد رنگ، خاصیت آنتی‌اکسیدانی بالایی نیز دارند و از نظر تغذیه‌ای ارزشمند محسوب می‌شوند.

درجه و شدت رنگ‌گیری قسمت بالایی غده به مدت و شدت تابش نور، عمق کاشت و میزان خاک‌دهی بستگی دارد. اگر غده کاملاً زیر خاک مدفون باشد، رنگ‌گیری اتفاق نمی‌افتد و کل غده سفید باقی می‌ماند.

 

ارقام سفید و زرد شلغم

برخی ارقام شلغم دارای غده‌هایی یکدست سفید یا زرد هستند. ارقام با گوشت زرد مانند گلدن بال (Golden Ball) دارای بافت متراکم‌تر و طعم شیرین‌تری نسبت به ارقام سفید بوده و ماندگاری بیشتری در انبار دارند. رنگ زرد گوشت این ارقام به دلیل وجود کاروتنوئیدها به ویژه بتاکاروتن است که پیش‌ساز ویتامین A در بدن انسان و دام محسوب می‌شود.

 

ارقام علوفه‌ای شلغم

ارقام  شلغم علوفه‌ای برای تغذیه دام پرورش داده می‌شوند. این ارقام معمولاً غده‌های بزرگ‌تری تولید کرده و عملکرد ماده خشک بالاتری در واحد سطح دارند. این ارقام علاوه بر غده، شاخ و برگ فراوانی نیز تولید می‌کنند که خود منبع علوفه ارزشمندی محسوب می‌شود.