هر آنچه که باید درباره بذر لبو بدانید:
لبو گیاهی دو ساله بوده بوده که به منظور برداشت ریشه های غده ای آن مورد کاشت قرار می گیرد. عموما کاشت بذر لبو در خاک هایی با بافت لومی صورت می گیرد. از آن جایی که این گیاه به آب فراوان نیاز دارد، خاک های خیلی سبک مناسب کاشت لبو نمی باشد. از طرفی خاک های سنگین سبب کاهش رشد غده ها و بد شکلی آنها می گردد.
نحوه کاشت لبو
لبو عموما به دو صورت بذرپاشی و ردیفی مورد کاشت قرار می گیرد. عمق کاشت بذر لبو بین 1 تا 2 سانتیمتر می باشد. در کشت ردیفی فاصله بین ردیف های کاشت بین 50 تا 60 سانتیمتر می باشد. بعد از چند روز پس از رشد اولیه گیاه بهتر است برای رشد بهتر غده ها، بوته ها تنک شوند.
زمان کاشت لبو
زمان کاشت لبو در فضای باز بسته به منطقه کاشت از اوایل تابستان تا اواسط تابستان می باشد. زمان کاشت لبو باید طوری تنظیم گردد که به سرمای شدید برخورد نکند. زیرا سبب گلدهی آن شده و باعث افت بازارپسندی آن می شود.
بهترین بذر لبو
از بهترین بذر لبو می توان به بذر لبو کانیون، بذر لبو گریفاتون و بذر لبو جی اس ان اشاره نماییم. البته ارقامی مانند بذر لبو پابلو بیجو، بذر لبو ویکیما و بذر لبو بیکر نیز از ارقام خوب لبو محسوب می شوند.
بذر لبو زودرس
فاکتور بسیار مهم در مورد لبو زودرسی آن می باشد. زودرسی لبو از جهت برخورد گیاه به شرایط نامساعد محیطی بسیار اهمیت دارد.
به طور مثال بذر لبو بیجو یکی از بهترین بذر لبو زودرس محسوب می شود.
بذر لبو هیبرید
یکی از بهترین بذر لبو هیبرید، بذر لبو پابلو بیجو بوده که بیشتر در استان خوزستان مورد کاشت قرار می گیرد. این رقم دارای محصولی با هم شکلی بالا بوده و نسبت به تنش های محیطی از مقاومت خوبی برخوردار می باشد.
لبو یکی از محصولات ریشهای پرطرفدار در ایران و جهان است که از خانواده اسفناجیان شناخته میشود. این محصول که ارتباط نزدیکی با چغندرقند دارد، به دلیل ارزش غذایی بالا، رنگ قرمز طبیعی جذاب و خواص دارویی متعدد، همواره جایگاه ویژهای در سبد غذایی خانوارهای ایرانی داشته است. شناخت دقیق بذر لبو، ویژگیهای ژنتیکی آن، شرایط بهینه کاشت، مدیریت صحیح مزرعه و کنترل آفات و بیماریها از مهمترین عوامل موفقیت در تولید اقتصادی این محصول به شمار میرود.
تاریخچه و اهمیت اقتصادی لبو
تاریخچه کشت لبو به هزاران سال قبل بازمیگردد. شواهد باستانشناسی نشان میدهد که اجداد وحشی لبو در نواحی مدیترانهای و غرب آسیا رشد میکردهاند. در ابتدا انسانها از برگهای این گیاه استفاده میکردند و تنها از حدود قرن شانزدهم میلادی بود که ریشههای متورم و رنگی آن مورد توجه قرار گرفت. طبق تحقیقات گلدمن، اصلاح نژاد سیستماتیک چغندر خوراکی (لبو) از قرن نوزدهم آغاز شد و منجر به ایجاد ارقام متنوعی با رنگها، اشکال و اندازههای مختلف شده است.
از نظر اقتصادی، لبو یکی از محصولات سودآور برای کشاورزان خردهپا و متوسط محسوب میشود. دوره رشد نسبتاً کوتاه این گیاه که بسته به رقم بین ۵۰ تا ۹۰ روز متغیر است، امکان کشتهای متوالی و استفاده بهینه از زمین را فراهم میسازد. همچنین بازار مصرف پایدار لبو در ایران، بهویژه در فصول سرد سال که لبوی پخته و آب لبو تقاضای بالایی دارد، تضمینکننده فروش محصول برای کشاورزان است.
ویژگیهای گیاهشناسی لبو
لبو گیاهی دوساله است که در سال اول ریشه غدهای متورم و ذخیرهای خود را تولید میکند و در سال دوم، در صورت قرار گرفتن در شرایط مناسب سرمادهی (ورنالیزاسیون)، ساقه گلدهنده تولید کرده و بذر میدهد. سیستم ریشهای لبو از نوع راستریشه (ریشه اصلی) است که در ارقام مختلف به اشکال گرد، استوانهای، مخروطی و بیضوی دیده میشود. برگهای لبو قلبیشکل تا بیضوی هستند و معمولاً رگبرگهای قرمز رنگ مشخصی دارند. رنگ قرمز تیره ریشه و برگهای لبو به دلیل وجود رنگدانههای بتالائین شامل بتاسیانین (قرمز-بنفش) و بتازانتین (زرد-نارنجی) است که از نظر فیتوشیمیایی بسیار ارزشمند هستند.
ساختار و مورفولوژی بذر لبو
آنچه در بازار به عنوان بذر لبو شناخته میشود، در واقع میوه خشک و سخت (گلومرول) این گیاه است. هر گلومرول از اتصال چند گل و در نتیجه چند بذر حقیقی تشکیل شده است. به همین دلیل، کاشت یک عدد تخم لبو معمولاً منجر به رویش چند گیاهچه میشود که ضرورت تنککردن را ایجاب میکند. بذر حقیقی لبو عدسیشکل و بسیار ریز است و قطر آن حدود ۱.۵ تا ۲ میلیمتر میباشد. پوسته بذر (تستا) نسبتاً سخت بوده و حاوی ترکیبات بازدارنده جوانهزنی است که به همین دلیل، خیساندن بذر قبل از کاشت توصیه میشود. وزن هزار بذر (گلومرول) لبو بسته به رقم بین ۱۰ تا ۲۵ گرم متغیر است. در سالهای اخیر، ارقام تکجوانه نیز اصلاح شدهاند که هر میوه تنها یک بذر حقیقی دارد و نیاز به تنککردن را کاهش میدهد.
انواع و ارقام بذر لبو
انتخاب رقم مناسب یکی از مهمترین تصمیمات کشاورز در شروع فرایند تولید لبو است. ارقام مختلف لبو از نظر شکل ریشه، رنگ داخلی، زمان رسیدگی، مقاومت به بیماریها و شرایط اقلیمی با یکدیگر تفاوت دارند. رقم دیترویت دارک رد یکی از شناختهشدهترین و پرکاربردترین ارقام لبو در جهان و ایران است. این رقم ریشهای کروی، هموار و با رنگ قرمز تیره یکنواخت تولید میکند و دوره رشد آن حدود ۵۵ تا ۶۵ روز است.
در سال های اخیر به غیر از ارقام استاندارد، ارقام هیبرید و اصلاح شده نیز مورد کشت قرار می گیرند. این ارقام نسبت به ارقام استاندارد، زودرس تر بوده و از یکنواختی بهتری از نظر شکل و اندازه برخوردار می باشند.
از بهترین ارقام بذر لبو هیبرید می توان به بذر لبو پابلو بیجو و بذر لبو بولاک پوپ اشاره نماییم.
ارقام بومی لبو
در ایران، ارقام بومی لبو در مناطق مختلف کشور وجود دارند که طی قرنها توسط کشاورزان انتخاب و نگهداری شدهاند. این ارقام بومی معمولاً سازگاری بالایی با شرایط اقلیمی منطقه خود دارند، اما ممکن است از نظر عملکرد و یکنواختی محصول با ارقام اصلاحشده رقابت نکنند.
تفاوت بذر چندجوانه و تکجوانه
همانطور که اشاره شد، بذر سنتی لبو از نوع چندجوانه (مولتی جرم) است. در این نوع بذر، هر گلومرول ممکن است دو تا شش بذر حقیقی داشته باشد. این ویژگی باعث میشود از هر نقطه کاشت، چندین گیاهچه سبز شود و کشاورز مجبور به انجام عملیات تنککردن دستی شود. تنککردن عملیاتی زمانبر و پرهزینه است، بهویژه در سطوح کشت بالا. بذرهای تکجوانه (مونوجرم) از طریق اصلاح نژاد تولید شدهاند و هر میوه تنها یک بذر حقیقی دارد. استفاده از بذر تکجوانه نیاز به تنککردن را به حداقل میرساند و برای کشت مکانیزه بسیار مناسبتر است، هرچند قیمت آن معمولاً بالاتر از بذر چندجوانه است.