هر آنچه که باید در مورد بذر ذرت بدانید:

به طور کلی ذرت ها به سه دسته ذرت علوفه ای (سیلویی)، ذرت دانه ای و ذرت شیرین تقسیم می شوند. بذر ذرت علوفه ای به منظور برذاشت کل بوته ذرت برای تغذیه دام مورد کاشت قرار می گیرد.

بذر ذرت دانه ای نیز بیشتر به منظور برداشت بلال برای تغذیه طیور مورد کاشت قرار می گیرد. بذر ذرت شیرین (مکزیکی) نیز برای مصرف تازه خوری و صنایع تبدیلی مورد کاشت قرار می گیرد.

انواع بذر ذرت

ذرت ها از نظر طول دوره رشد به سه دسته زودرس، میان رس و دیررس تقسیم می شوند. انتخاب رقم زودرس یا دیررس ذرت بستگی به منطقه کاشت و زمان کاشت دارد.

به طور مثال در کاشت های دیرهنگام یا کاشت ذرت در مناطق سردسیر در فضای باز بهتر است از ارقام بذر ذرت زودرس استفاده نمود.

بهترین بذر ذرت علوفه ای

در بین ذرت های ایرانی، بذر ذرت 704 مغان، بذر 704 برکت جوین (بی کی 66) و بذر ذرت ماکسیما ایرانی از بهترین بذر ذرت علوفه ای محسوب می شوند.

از بهترین بذر ذرت علوفه ای خارجی نیز می توان به بذر ذرت ماکسیما مجارستان، بذر ذرت سیمون و بذر ذرت مای هیدو اشاره نماییم.

بذر ذرت علوفه ای زودرس

از بهترین بذر ذرت علوفه ای زودرس می توان به بذر ذرت ویچیتا آمریکن ژنتیک، بذر ذرت ماکا و بذر ذرت ان اس صربستان اشاره نماییم.

بهترین بذر ذرت شیرین (مکزیکی)

از بهترین بذر ذرت شیرین می توان به بذر ذرت اکسن چوئیت، بذر ذرت مسنجر و بذر ذرت سمیرا اشاره نماییم. ارقامی مانند بذر ذرت رویال اسلویس، بذر ذرت بیسین، بذر ذرت 1263 سمینیس بذر ذرت هانی نیز از عملکرد خوبی برخوردار بوده اند.

البته در سال های اخیر با تنوع ارقام مختلف، در هر منطقه از کشور رقم خاصی از ذرت شیرین دارای عملکرد مناسبی بوده است.

علاوه بر بذرهای یاد شده، بذوری مانند بذر ذرت اینکا، بذر ذرت درایور، بذر ذرت شمیم و بذر ذرت سنتینل از بهترین بذر ذرت مکزیکی در سال های اخیر بوده اند.

بذر ذرت شیرین زودرس

از بهترین بذر ذرت شیرین زودرس می توان به بذر ذرت تارگت، بذر ذرت چیس و بذر ذرت لیسکام اشاره نماییم.

علاوه بر این بذوری مانند بذر ذرت 1280 فیتو، بذر ذرت براتلا، بذر ذرت رویال تی و بذر ذرت آمیلا از بهترین بذر ذرت مکزیکی زودرس به شمار می روند.

بهترین بذر ذرت دانه ای

از بهترین بذر ذرت دانه ای می توان به بذر ذرت هکتور، بذر ذرت زد پی 600 و بذر ذرت سیمون اشاره نماییم.

اهمیت و جایگاه بذر ذرت در کشاورزی نوین

ذرت (Zea mays L.) یکی از سه غله بزرگ جهان در کنار گندم و برنج است و نقشی حیاتی در تأمین خوراک انسان، دام و صنایع تبدیلی دارد. در کشاورزی ایران، کاشت بذر ذرت به‌عنوان یکی از پرکشت‌ترین بذرهای تابستانه شناخته می‌شود که به‌دلیل نیاز بالا به مواد آلی، نور و آب، عملکرد بسیار مناسبی در مناطق با اقلیم گرم و خاک حاصلخیز دارد.

ذرت گیاهی یک‌ساله از خانواده گرامینه‌ها (Gramineae) است که به‌صورت دانه‌ای، علوفه‌ای و حتی شیرین کشت می‌شود و هر نوع آن کاربرد متفاوتی در زنجیره غذایی و صنعتی دارد. از انواع ذرت خوراکی گرفته تا مصارف دام و طیور.

توسعه بذرهای هیبرید ذرت در سال‌های اخیر، جهشی بزرگ در افزایش عملکرد، مقاومت به تنش و افزایش کیفیت دانه‌ها ایجاد کرده است. کشاورزان ایرانی امروز به‌خوبی می‌دانند که انتخاب بذر مناسب، حدود ۵۰٪ از موفقیت مزرعه را تعیین می‌کند؛ زیرا بذر سالم و پرقدرت، پایه رشد یکنواخت و تولید بالاست.

ویژگی‌های گیاه‌شناسی و فیزیولوژی ذرت

ذرت از نظر فیزیولوژی رشد، گیاهی روز کوتاه است، اما برخی ارقام هیبریدی با روزهای بلند نیز سازگار شده‌اند. ارتفاع بوته بسته به رقم و شرایط محیطی بین ۱ تا ۳ متر متغیر است. ساقه‌ها ضخیم و توپر، برگ‌ها پهن و در رأس گیاه گل نر یا تاسل (Tassel) و در محور برگ‌ها گل ماده یا گل «سیلک» (Silk) تشکیل می‌شود. گرده‌افشانی در ذرت به‌صورت بادی انجام می‌گیرد و هر دانه روی بلال، نتیجه یک دانه گرده موفق است. از این‌رو، سلامت گرده‌افشانی در شرایط اقلیمی گرم و خشک بسیار اهمیت دارد.

ذرت دارای ریشه‌های محکمی است که شامل دو سیستم ریشه‌ای می‌شود:

۱. ریشه‌های اصلی که از بذر جوانه می‌زنند.

۲. ریشه‌های تاجی یا هوایی که در مراحل بعدی از گره‌های ساقه ایجاد می‌شوند و گیاه را در برابر باد و تاب مقاوم می‌سازند.

شرایط مناسب کشت بذر ذرت

اقلیم و دما

ذرت گیاهی گرما‌دوست است و برای جوانه‌زنی و رشد مطلوب به دمای ۱۸ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد نیاز دارد. در دمای کمتر از ۱۰ درجه، رشد متوقف می‌شود. مناطق مرکزی، جنوبی و شمال‌غربی ایران (مانند اصفهان، فارس، کرمانشاه، خوزستان، گلستان) مناسب‌ترین مناطق برای کشت ذرت علوفه ای محسوب می‌شوند.

در مناطقی که خطر سرمای زودرس پاییزه وجود دارد، معمولا از بذر زودرس ذرت استفاده می شود.

خاک و آماده‌سازی زمین

ذرت به خاک حاصلخیز با بافت لومی شنی و PH بین ۶ تا ۷٫۵ نیاز دارد. خاک باید غنی از نیتروژن، فسفر و پتاسیم باشد. پیش از کاشت باید با شخم عمیق، تهویه خاک و افزودن کود دامی پوسیده، بستر کشت را آماده کرد. زهکشی خوب عامل کلیدی برای جلوگیری از بوته‌میری است.

آبیاری ذرت

ذرت حساس به کم‌آبی است، به‌ویژه در مرحله گلدهی و تشکیل بلال. روش آبیاری قطره‌ای یا نشتی منظم بهترین نتیجه را می‌دهد. نیاز آبی ذرت حدود ۶۰۰۰ تا ۸۰۰۰ مترمکعب در هر هکتار در طول دوره رشد است. کمبود آب در دوره گرده‌افشانی باعث کاهش چشمگیر عملکرد دانه می‌شود.

انواع ذرت و کاربردهای هر نوع

۱. ذرت علوفه‌ای

ذرت علوفه ایی مناسب برای تغذیه دام بوده و معمولا ذرت علوفه‌ای از ارقام بلند و پر‌برگ تشکیل می‌شود که در مرحله شیری یا خمیری برداشت می‌گردد. انواع ذرت دامی باید دارای پتانسیل رشد سریع، ساقه ضخیم و برگ‌های فراوان باشد.

به طور کلی انواع بذر ذرت علوفه ای از نظر رسیدگی وجود دارد. از انواع بذر ذرت زودرس گرفته که برای کشت های دیرهنگام مناسب هستند تا ارقام دیررس که برای مناطقی با فصل کشت طولانی هستند، مناسب می باشند.

گاها کشاورزان در زمان تاریخ کاشت های دیرهنگام بذر علوفه دامی و یا در مناطقی که سرمای پاییزه زودهنگامی دارند به دنبال بذر ذرت زودرس خارجی مانند بذر ذرت 75 روزه می باشند.

 

شرایط ایده‌آل برای کاشت ذرت علوفه ای:

• نیاز زیاد به نیتروژن و رطوبت
• برداشت در مرحله‌ای که بلال علوفه ای هنوز نرم است
• استفاده از ماشین‌های چاپر علوفه.

میزان عملکرد و تناژ ذرت علوفه ای در هکتار معمولاً بین 70 تا 90 تن علوفه تر می باشد و در واحدهای دامپروری کاربرد فراوان دارد.

به طور کلی انتخاب بهترین بذر ذرت علوفه ای با تناژ بالا به عواملی مانند تاریخ کاشت و شرایط محیطی منطقه بستگی دارد. به طور مثال برای انتخاب بهترین بذر ذرت برای مناطق گرمسیر، توجه به تاریخ کاشت بر اساس دمای منطقه بسیار اهمیت دارد.

قیمت بذر ذرت علوفه ای زودرس متفاوت بوده و بستگی به نوع رقم (خارجی یا ایرانی) دارد. به طور مثال قیمت هر کیلو بذر ذرت علوفه ای آمریکایی یا مجارستانی نسبت به بذر ذرت علوفه ای ایرانی بیشتر می باشد.

بذوری مانند بذر ذرت AGN 720، بذر ذرت دراخما و بذر ذرت کوردونا از بهترین بذر ذرت خارجی می باشند.

۲. ذرت دانه‌ای

این نوع برای تولید دانه خشک جهت خوراک دام و طیور استفاده می‌شود. دانه‌های آن سخت‌تر و کوچکتر از ذرت شیرین هستند. بذر ذرت دانه‌ای باید مقاوم به بیماری‌ها و تنش‌های محیطی باشد.

نکات فنی ذرت دانه ای:

• دوره رشد حدود ۱۱۰ تا ۱۳۰ روز
• نیاز بالا به عناصر فسفر و پتاسیم در مرحله دانه‌بندی
• برداشت با کمباین در رطوبت ۲۰ تا ۲۵٪ دانه

میزان عملکرد و تناژ ذرت دانه‌ای حدود ۹ تا ۱۲ تن در هکتار است.

۳. ذرت شیرین

ذرت شیرین (Sweet corn) نوعی ذرت خوراکی است که دانه‌های آن در مرحله شیری برداشت می‌شود و طعم شیرین و لطیفی دارد. انواع ذرت مکزیکی وجود دارد و معمولا در صنایع غذایی و مصرف تازه خوری کاربرد دارد.

در سال های اخیر به دلیل کارایی بهتر این رقم در صنایع غذایی، کاشت ذرت مکزیکی بسیار رواج یافته است. امروزه بذر بلال مکزیکی تنوع زیادی داشته و بسته به منطقه و تاریخ کاشت برای هر منطقه یک رقم توصیه می گردد.

در هر بوته ذرت مکزیکی بین یک تا دو بلال قرار داشته و همین موضوع سبب عملکرد متفاوت ارقام ذرت مکزیکی شده است.

 

ویژگی‌های ذرت شیرین:

• مناسب برای بازار تازه‌خوری و کنسروسازی
• دوره رسیدگی کوتاه‌تر (۶۵ تا ۸۵ روز)
• نیاز به آبیاری مستمر و رطوبت بالا

میزان عملکرد و تناژ ذرت شیرین حدود 10 تا 15 تن بلال تازه در هر هکتار است.