هر آنچه که باید در مورد بذر تربچه بدانید:

کاشت بذر تربچه بیشتر در مناطق شمالی کشور و به صورت فضای باز صورت می گیرد. البته در مناطق مرکزی کشور کاشت تربچه بیشتر در محیط گلخانه صورت می گیرد.

انواع بذر تربچه

بذر ترب و تربچه از جمله سبزیجاتی هستند که دارای اشکال و رنگ های مختلفی می باشد. تربچه ها از نظر رنگ محصول به دو صورت بذر تربچه قرمز و بذر تربچه دو رنگ (سفید و قرمز) می باشند. تربچه ها از نظر شکل نیز دارای دو دسته بذر تربچه گرد (نقلی) و بذر تربچه کشیده (اوشینی) می باشند.

ترب ها نیز از نظر رنگ به دو دسته بذر ترب سفید و بذر ترب سیاه تقسیم می شوند. ترب ها نیز از نظر شکل به دو دسته بذر ترب گرد و بذر ترب کشیده تقسیم می شوند.

روش کاشت بذر تربچه

کاشت بذر تربچه به دو صورت خطی و دست پاش صورت می گیرد. در روش دست پاش برای فاصله مناسب بین بوته ها بهتر است بعد از چند برگی شدن تربچه آن را تنک نماییم. در غیر این صورت تراکم بالای بوته ها سبب کوچک شدن محصول و بدشکل شدن آن می گردد.

زمان کاشت تربچه

تربچه از جمله محصولاتی است که بیشتر در فصول خنک سال مورد کاشت قرار می گیرد. این محصول دماهای پایین را به خوبی تحمل کرده اما زمان برداشت آن نباید با یخبندان زمستان همراه شود. از طرفی گرمای زیاد نیز سبک پوک شدن تربچه و کاهش بازارپسندی آن می شود.

بهترین بذر تربچه قرمز

به طور کلی تربچه ها به دو دسته تربچه های هیبرید و استاندارد تقسیم می شوند. از بهترین بذر تربچه هیبرید می توان به بذر تربچه ونیتا روزن سید، بذر تربچه اسکالا انزا، بذر تربچه آنیل هلند زادن و بذر تربچه دلفین بروسید و بذر تربچه چریبل بروسید اشاره نماییم.

از بهترین بذر تربچه استاندارد نیز می توان به بذر تربچه چریبل کی سی، بذر تربچه ساگزا روزن سید و بذر تربچه ساگسا ویکیما اشاره نماییم.

بذر تربچه هیبرید

به طور کلی بذور تربچه هیبرید نسبت به بذور استاندارد دارای محصول یکنواخت و بازارپسندی می باشند. مقاومت این بذور نیز نسبت به بیماری ها بهتر می باشد. به طور مثال بذر تربچه ونیتا روزن سید از کیفیت محصول بهتری نسبت به بذر تربچه ساگزا روزن سید برخوردار می باشد.

بهترین بذر ترب سفید

از بهترین بذر ترب سفید می توان بذر ترب سفید مینو تاکی ژاپن و بذر ترب سفید کوریگان اشاره نماییم.

اهمیت تربچه در کشاورزی ایران و جهان

تربچه یکی از مهم‌ترین سبزیجات ریشه‌ای متعلق به خانواده چلیپاییان یا براسیکاسه (Brassicaceae) است که از هزاران سال پیش در مناطق مختلف جهان کشت و کار می‌شود. این گیاه ارزشمند که ریشه خوراکی آن سرشار از ویتامین C، پتاسیم، فولات، فیبر غذایی و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی گلوکوزینولاتی است، نقش بسیار مهمی در امنیت غذایی، تنوع سبد محصولات کشاورزی و اقتصاد بخش زراعت ایفا می‌کند.

بذر تربچه به عنوان نقطه آغازین زنجیره تولید این محصول، تعیین‌کننده‌ترین عامل در موفقیت یا شکست یک دوره کشت محسوب می‌شود. انتخاب بذر مناسب، آگاهی از ارقام مختلف، شناخت ویژگی‌های بذر هیبرید و استاندارد و دانستن تکنیک‌های صحیح کاشت و مدیریت مزرعه بسیار اهمیت دارد.

در ایران تربچه و ترب از دیرباز جایگاه ویژه‌ای در سفره مردم و طب سنتی داشته‌اند. امروزه بر اساس آمار سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، تولید جهانی تربچه و ترب سالانه بیش از هفتاد میلیون تن تخمین زده می‌شود که چین، ژاپن، کره جنوبی و هند بزرگ‌ترین تولیدکنندگان آن هستند.

در بازار ایران، تقاضا برای انواع تربچه و ترب در طول سال وجود دارد و به‌ویژه در فصول بهار و پاییز این تقاضا به اوج خود می‌رسد. کشاورزانی که با انتخاب بذر تربچه مرغوب و رعایت اصول زراعی، محصولی با کیفیت بالا، شکل یکنواخت، رنگ جذاب و طعم مطلوب تولید کنند، می‌توانند سود اقتصادی قابل توجهی از این محصول کسب نمایند.

 

شناخت گیاه‌شناسی تربچه و اهمیت آن در انتخاب بذر

تربچه گیاهی یک‌ساله یا دوساله است که بسته به رقم و شرایط محیطی، ریشه‌ای گوشتی به اشکال کروی، استوانه‌ای، مخروطی یا دوکی‌شکل تولید می‌کند. ریشه تربچه در واقع هیپوکوتیل متورم شده گیاه است که مواد غذایی ذخیره‌ای در آن انباشته می‌شود. برگ‌های تربچه لیراتی (شانه‌ای) با لوب‌های جانبی و یک لوب انتهایی بزرگ هستند.

گل‌های تربچه چهار گلبرگی، صلیبی‌شکل و به رنگ سفید، صورتی یا بنفش ظاهر می‌شوند. میوه تربچه از نوع خورجینک (Silique) و شکل بذر تربچه گرد می باشد که دارای سایز کوچک و به رنگ قهوه‌ای مایل به قرمز می باشد.

از نظر گیاه‌شناسی، تعداد کروموزوم‌های تربچه است و ژنوم آن نسبتاً کوچک محسوب می‌شود. این ویژگی باعث شده که اصلاح‌گران بتوانند ارقام متنوعی با خصوصیات مطلوب مانند زودرسی، مقاومت به بیماری، تحمل سرما و گرما و ویژگی‌های ظاهری متنوع تولید کنند.

شناخت این ویژگی‌های گیاه‌شناسی بوته تربچه به کشاورز کمک می‌کند تا بهتر بفهمد چرا انتخاب بذر با کیفیت و مناسب، اولین و مهم‌ترین گام در تولید موفق تربچه است. بذری که قدرت جوانه‌زنی بالا، خلوص ژنتیکی مطلوب و عاری بودن از عوامل بیماری‌زا را داشته باشد، پایه و اساس یک محصول با کیفیت و سودآور خواهد بود.

 

انواع بذر تربچه

بذر تربچه استاندارد (ارقام آزادگرده‌افشان)

بذر تربچه استاندارد یا آزادگرده‌افشان (Open-Pollinated) به بذرهایی اطلاق می‌شود که از طریق گرده‌افشانی طبیعی بین بوته‌های یک رقم تولید شده‌اند. این بذرها ویژگی‌های ژنتیکی نسبتاً پایدار و یکنواختی دارند و کشاورز می‌تواند از محصول خود بذر برداشت کرده و در فصل بعد استفاده کند. ارقام استاندارد تربچه معمولاً سازگاری بالایی با شرایط محلی دارند و در طول نسل‌ها به اکوسیستم منطقه تطبیق یافته‌اند. قیمت بذر استاندارد معمولاً پایین‌تر از بذر هیبرید است و برای کشاورزان خرده‌پا و تولید سنتی گزینه مناسبی محسوب می‌شود. با این حال، ارقام استاندارد ممکن است از نظر یکنواختی شکل، اندازه و زمان رسیدگی، تنوع بیشتری نسبت به هیبریدها نشان دهند.

 

بذر تربچه هیبرید (F1)

بذر تربچه هیبرید F1 حاصل تلاقی کنترل‌شده بین دو لاین خالص والدی متفاوت با ویژگی‌های مکمل است. در تولید بذر هیبرید تربچه، معمولاً از سیستم نرعقیمی سیتوپلاسمی  یا خودناسازگاری برای جلوگیری از خودگرده‌افشانی و تضمین تلاقی بین والدین استفاده می‌شود. پدیده هتروزیس یا قدرت دورگه‌ای که در نسل اول دورگ‌ها ظاهر می‌شود، باعث می‌شود بذرهای هیبرید ویژگی‌های برتری نسبت به والدین خود داشته باشند. این برتری‌ها شامل رشد سریع‌تر، یکنواختی بالاتر در شکل و اندازه ریشه، مقاومت بیشتر به تنش‌های محیطی و بیماری‌ها، عملکرد بالاتر و کیفیت ظاهری بهتر محصول است.

بذر هیبرید تربچه معمولاً گران‌تر از بذر استاندارد است اما با توجه به عملکرد بالاتر، یکنواختی محصول و کاهش ضایعات، بازده اقتصادی آن برای کشت‌های تجاری بسیار بالاتر خواهد بود. نکته بسیار مهمی که کشاورزان باید بدانند این است که نباید از بوته‌های هیبرید F1 بذرگیری کنند، زیرا نسل دوم (F2) به شدت تفرق ژنتیکی نشان داده و یکنواختی محصول از بین می‌رود. بنابراین در هر فصل کشت باید بذر هیبرید تازه خریداری شود.

 

مقایسه عملی بذر هیبرید و استاندارد

از نظر عملی، کشاورزانی که برای بازارهای پرتقاضا و فروشگاه‌های زنجیره‌ای تولید می‌کنند، بهتر است از بذر هیبرید استفاده نمایند. زیرا یکنواختی ظاهری و کیفیت بالای محصول در این بازارها ارزش بالایی دارد. اما کشاورزانی که برای بازارهای محلی، مصرف خانگی یا کشت‌های کوچک‌مقیاس تولید می‌کنند، می‌توانند از ارقام استاندارد نیز بهره‌مند شوند.