هر آنچه که باید در مورد بذر کلم بدانید:
کلم از جمله محصولاتی است که دارای اشکال و رنگ های مختلف می باشد. کلم ها عموما به دو دسته کلم برگ پیچ و کلم قمری تقسیم می شوند. کلم های پیچ از نظر رنگ نیز به دو دسته بذر کلم پیچ سبز (بذر کلم پیچ سفید) و بذر کلم پیچ قرمز (بذر کلم پیچ بنفش) تقسیم می شوند.
کلم های پیچ از نظر شکل هد نیز به دو دسته کلم های تخت و کلم های گرد تقسیم می شوند. عموما کلم های گرد در استان های شمالی و مرکزی کشور مورد کشت قرار می گیرند. کلم های تخت نیز در بیشتر در استان خوزستان مورد کشت قرار می گیرند.
بهترین بذر کلم پیچ سفید
از بهترین بذر کلم برگ سفید می توان به بذر کلم پیچ گلوب مستر تاکی، بذر کلم گرین کرونت و بذر کلم گرین کرون توکیتا اشاره نمود.
بهترین بذر کلم پیچ قرمز
از بهترین بذر کلم برگ قرمز می توان به بذر کلم قرمز روبی بال، بذر کلم قرمز میکادو و بذر کلم قرمز سمینیس رد داینستی نام ببریم.
زمان کاشت بذر کلم
عموما کلم ها در مناطق مرکزی کشور در اواخر تابستان کاشت می شوند. در مناطقی مانند استان خوزستان کاشت کلم بیشتر در پاییز صورت می گیرد. زمان کاشت نشا تاثیر زیادی در میزان پیچش کلم برگ پیچ در فضای باز دارد. به طور مثال کاشت نشا در گرما سبب کاهش پیچش برگ های کلم پیچ و کوچک شدن آن می گردد.
بذر کلم پر محصول
وزن هد کلم رابطه مستقیمی با میزان عملکرد آن دارد. هرچه کلم برگ دیرتر برداشت شود از وزن بیشتری برخوردار می باشد.
بذر کلم پیچ زودرس
زودرسی خصوصا در مناطقی با محدودیت فصل رشد برای اکثر کشاورزان بسیار اهمیت دارد.
کلم سفید و کلم قرمز از مهمترین سبزیجات برگی جهان به شمار میروند که نقش حیاتی در تأمین امنیت غذایی، اشتغالزایی، گردش اقتصادی روستایی و صنایع تبدیلی دارند. این محصول به دلیل سازگاری بالا با شرایط اقلیمی متنوع، دوره رشد نسبتاً کوتاه، بازار مصرف پایدار و امکان کشت در فصول مختلف سال، جایگاهی ویژه در الگوی کشت کشاورزان ایرانی پیدا کرده است.
در ایران، کلم یکی از سبزیجات استراتژیک محسوب میشود که هم در بازار تازهخوری و هم در صنایع تبدیلی مانند ترشیسازی، سالاد آماده، کلمشور و فرآوریهای غذایی کاربرد گسترده دارد. کلم سفید معمولاً سهم بیشتری از سطح زیر کشت را به خود اختصاص میدهد، اما کلم قرمز نیز به دلیل ارزش تغذیهای بالاتر، رنگ جذاب، آنتیاکسیدانهای قوی و بازار صادراتی مناسب، در سالهای اخیر توجه بیشتری را به خود جلب کرده است.
از دیدگاه اقتصادی، انتخاب بذر مناسب کلم میتواند تفاوت قابلتوجهی در عملکرد نهایی، یکنواختی محصول، مقاومت به تنشهای محیطی و در نهایت سود خالص کشاورز ایجاد کند. بذر کلم سفید و قرمز نه فقط آغازگر یک چرخه تولید، بلکه پایه و اساس موفقیت کل فرآیند زراعت است.
شناخت علمی و گیاهشناسی کلم
کلم با نام علمی شناخته میشود و به خانواده مهم و اقتصادی براسیکاسه تعلق دارد. این خانواده شامل گیاهان بسیار مهمی مانند گلکلم، کلم بروکلی، کلم بروکسل، کلم قمری، شلغم، ترب و کلزا است. کلم از نظر گیاهشناسی یک گیاه دوساله محسوب میشود، اما در کشاورزی بهصورت یکساله کشت و برداشت میگردد.
ویژگیهای مورفولوژیک گیاه کلم
کلم دارای سیستم ریشهای نسبتاً عمیق و گسترده است که امکان جذب مؤثر آب و عناصر غذایی را فراهم میکند. ساقه در سال اول بسیار کوتاه بوده و برگها بهصورت فشرده و متراکم روی یکدیگر قرار گرفته و تشکیل هد یا همان “کله کلم” را میدهند. در سال دوم، در صورت عدم برداشت، ساقه گلدهنده طویل شده و گیاه وارد فاز زایشی میشود.
برگهای کلم بسته به رقم میتوانند صاف یا کمی چیندار، دارای پوشش مومی یا بدون پوشش، و با رنگهای متنوع از سبز روشن تا سبز تیره و یا قرمز ارغوانی باشند. این تفاوتها مستقیماً به نوع بذر و رقم کشتشده مرتبط هستند.
انواع کلم
- کلم سفید
کلم سفید رایجترین نوع کلم کشتشده در ایران و جهان است. این نوع کلم دارای برگهای سبز روشن تا سبز مایل به سفید بوده و هدهایی متراکم، سنگین و نسبتاً یکنواخت تولید میکند. کلم سفید به دلیل طعم ملایم، بافت ترد و قابلیت مصرف در غذاهای متنوع، بیشترین سهم بازار تازهخوری و صنایع غذایی را دارد.
از نظر زراعی، کلم سفید معمولاً عملکرد بالاتری نسبت به کلم قرمز دارد و نسبت به نوسانات دمایی کمی مقاومتر است. این نوع کلم برای کشت بهاره، تابستانه و پاییزه در بیشتر مناطق ایران مناسب بوده و قابلیت انبارمانی خوبی دارد.
زمان کاشت کلم سفید بستگی به خصوصیات رقم و شرایط آب و هوایی منطقه متفاوت می باشد.
- کلم قرمز
کلم قرمز با رنگ بنفش تا ارغوانی تیره خود، به دلیل وجود مقادیر بالای آنتوسیانینها از ارزش تغذیهای بالاتری برخوردار است. این ترکیبات آنتیاکسیدانی نقش مهمی در پیشگیری از بیماریهای قلبی، سرطانها و تقویت سیستم ایمنی بدن دارند.
اگرچه عملکرد وزنی کلم پیچ قرمز معمولاً کمی کمتر از کلم سفید است، اما قیمت فروش بالاتر و بازار هدف خاصتری دارد. کلم قرمز بیشتر در سالادها، تزئین غذا، ترشیجات و صنایع غذایی خاص استفاده میشود و به دلیل جذابیت ظاهری، تقاضای ثابتی در بازارهای شهری و صادراتی دارد.
- کلم قمری
کلم قمری گیاهی دوساله است که در سال اول رشد رویشی داشته و اندام خوراکی آن بهصورت ساقهای ضخیم، کروی یا نیمهکروی در بالای سطح خاک تشکیل میشود، اما در کشت زراعی معمولاً بهصورت یکساله برداشت میگردد. بذر کلم قمری ریز، گرد و به رنگ قهوهای تیره تا مشکی است و در شرایط مناسب دارای قوه نامیه بالایی میباشد.
این گیاه به آبوهوای خنک تا معتدل علاقهمند است و بهترین دمای جوانهزنی بذر حدود ۱۸ تا ۲۲ درجه سانتیگراد است، هرچند جوانهزنی در دامنه ۷ تا ۳۰ درجه نیز امکانپذیر میباشد. کاشت تخم کلم میتواند بهصورت مستقیم در زمین اصلی یا بهصورت نشاکاری انجام شود، اما برای دستیابی به بوتههای یکنواخت و عملکرد بالاتر، استفاده از نشا رایجتر است.
خاک مناسب برای کلم قمری باید حاصلخیز، سبک تا متوسط، دارای زهکشی مناسب و غنی از ماده آلی باشد و pH مطلوب آن در محدوده ۶ تا ۷٫۵ قرار دارد. کلم قمری نسبت به کمبود عناصر غذایی، بهویژه ازت و پتاسیم حساس است و تأمین تغذیه متعادل باعث تشکیل ساقهای گوشتی، لطیف و بدون ترک میشود.
تراکم مناسب بوته، آبیاری منظم و جلوگیری از تنشهای خشکی از عوامل مهم در جلوگیری از چوبی شدن یا ترک خوردن غده میباشند. دوره رشد کلم قمری کوتاه بوده و بسته به رقم و شرایط محیطی، حدود ۶۰ تا ۹۰ روز پس از کاشت بذر قابل برداشت است.
از بهترین کلم قمری می توان به بذر کلم قمری اگروتیپ، بذر کلم قمری روزن سید و بذر کلم قمری وینر تاکی اشاره نماییم.
- کلم بروکسل
کلم بروکسل یکی از ارقام کلم بوده که بهدلیل تولید جوانههای کوچک و کُرهایشکل در امتداد ساقه اصلی کشت میشود. این گیاه از نظر رشد دوساله است اما در کشت زراعی بهصورت یکساله برداشت میگردد. کلم بروکسل به آبوهوای خنک علاقهمند است و دمای مطلوب برای رشد آن حدود ۱۵ تا ۲۰ درجه سانتیگراد میباشد و حتی سرماهای ملایم موجب بهبود طعم آن میشود.
بذر کلم بروکسل ریز، گرد و به رنگ قهوهای تیره است و بهترین دمای جوانهزنی آن حدود ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد بوده و جوانهزنی معمولاً ۵ تا ۷ روز پس از کاشت انجام میشود. کاشت این گیاه اغلب بهصورت نشاکاری صورت میگیرد تا استقرار بوتهها یکنواخت باشد و دوره رشد بهتر مدیریت شود.
خاک مناسب برای کلم بروکسل باید عمیق، حاصلخیز، غنی از ماده آلی و دارای زهکشی مناسب باشد و pH ایدهآل آن در حدود ۶٫۵ تا ۷٫۵ است. این گیاه نیاز غذایی نسبتاً بالایی بهویژه به ازت، پتاسیم و کلسیم دارد و تغذیه متعادل نقش مهمی در تشکیل جوانههای فشرده و سالم دارد.
در صورت کمبود عناصر غذایی یا تنشهای آبی، جوانهها کوچک، شل یا غیر یکنواخت میشوند. دوره رشد کلم بروکسل نسبتاً طولانی است و بسته به رقم و شرایط محیطی حدود ۹۰ تا ۱۴۰ روز به طول میانجامد. جوانههای خوراکی ابتدا در قسمتهای پایینی ساقه تشکیل شده و بهتدریج به سمت بالا کامل میشوند، به همین دلیل برداشت معمولاً بهصورت مرحلهای انجام میگیرد.
زمان برداشت هنگامی است که جوانهها سفت، سبز تیره و قطر آنها حدود ۲٫۵ تا ۴ سانتیمتر باشد، زیرا تأخیر در برداشت موجب باز شدن و کاهش کیفیت آنها میگردد. رعایت آبیاری منظم، کنترل علفهای هرز و مدیریت صحیح آفات و بیماریها بهویژه آفات مشترک کلمها، نقش اساسی در دستیابی به عملکرد بالا و محصول باکیفیت دارد.
انواع شکل کلم از نظر ظاهری
۱. کلم گرد
این نوع کلمها رایجترین شکل ظاهری را دارند و بیشترین سهم بازار را به خود اختصاص میدهند. هدها کاملاً کروی، متراکم و سنگین هستند و برای برداشت مکانیزه، حملونقل و انبارداری بسیار مناسباند. اکثر بذرهای هیبرید کلم سفید و قرمز موجود در بازار، هدهای گرد تولید میکنند.
از بهترین بذر کلم گرد می توان به بذر کلم سفید گلوب مستر، بذر کلم قرمز روبی بال و بذر کلم قرمز روبی کینگ اشاره نماییم.
۲. کلم تخت
کلم تخت یا بشقابی دارای هد با ارتفاع کمتر و قطر بیشتر می باشد. این نوع بیشتر برای مصرف تازه و محلی استفاده میشود و در برخی مناطق به دلیل سهولت خرد کردن و وزن متوسط، محبوبیت دارد. عملکرد در واحد سطح ممکن است کمی کمتر باشد، اما برخی کشاورزان به دلیل پسند بازار محلی، این نوع را انتخاب میکنند.
از بهترین بذر کلم تخت می توان به بذر کلم گرین کورنت و بذر کلم سوپر کورنت می توان اشاره نماییم.
۳. کلم نیمهتخت
این گروه حد واسط بین کلمهای گرد و تخت هستند و تعادل مناسبی بین وزن، شکل و فشردگی هد ایجاد میکنند. بسیاری از ارقام اصلاحشده جدید به این سمت گرایش دارند.
از بهترین بذر کلم نیمه تخت می توان به بذر کلم گرین کرون توکیتا، بذر کلم ITF توکیتا و بذر کلم نوژا اشاره نماییم.
اهمیت حیاتی انتخاب بذر در موفقیت زراعت کلم
بذر کلم به عنوان نخستین حلقه زنجیره تولید، نقش تعیینکنندهای در سرنوشت کل فصل زراعی دارد. کشاورزان حرفهای به خوبی میدانند که صرفهجویی نابجا در هزینه خرید بذر میتواند خسارات جبرانناپذیری به بار آورد. بذر نامرغوب میتواند منجر به جوانهزنی ضعیف و غیریکنواخت، تولید نشاهای ناهمگن، حساسیت بالا به بیماریهای خاکزاد، عملکرد پایین و کیفیت نامطلوب محصول نهایی شود.
در مقابل، سرمایهگذاری هوشمندانه روی بذر باکیفیت و مناسب، تضمینکننده جوانهزنی یکنواخت بالای نود درصد، تولید نشاهای قوی و سالم، یکنواختی هدها در زمان برداشت، عملکرد بالا و بازارپسندی مطلوب، مقاومت مناسب به تنشهای زیستی و غیرزیستی، و در نهایت سود خالص بیشتر برای کشاورز است.